• BIST 108.869
  • Altın 271,535
  • Dolar 5,7701
  • Euro 6,3816
  • Trabzon 9 °C

Duvarın içindeki 115 yıllık kasa!

Yer KULAK

   Trabzon’da Maraş Caddesindeki merkez postane binasının kuzeyinde, arka sokağındaki taş binanın giriş katının doğu tarafındaki kalın duvarının içine bundan tam 115 yıl belki de daha önce yerleştirilmiş, devasa çelik kasanın içinde bir zamanlar neler yok tu ki! Altınlar, paralar, senetler vs…
thumbnail_img-9388.jpgHafta başı, Tabakhane yokuşunda Uzun Sokağa girişte 1910’lı yıllarda şehir meclisi lideri olan Rum tüccar Fostropula’nın önce Trabzon geçici Rum hükümeti merkezi, mübadele sonrasında Türkocağı, Halkevi, CHP, Doğum Evi olan ve bugünlerde kaderine terk edilmiş bina ile ilgili iki satır yazmıştık.
Fostropula; o yıllarda Kostaki, Gabayani gibi banker ve tüccar, Trabzon’un en zenginlerinden biri... Kostaki ve Gabayani’nin yazlıkları Trabzon’da Soğuksu’da. Fostropula’nın ise Gümüşhane İmera köyünde… Fostropula’nın İmera’daki yazlık konağı ve özel manastır-kilisesi var… Fostropula, söylenenlere göre tüccar, banker ve madenci imiş.
Fostropula’nın Trabzon’daki işyeri Meydan bölgesinde bugünkü Cemil Usta restoranın yerinde veya yan tarafında imiş… Fostropula, diğerlerine göre daha bir Rum milliyetçisi ve dindar. Zaten, evini geçici Rum hükümeti merkezi yapması da bundandır. Trabzon’da o tarihte geçici Rum hükümet merkezi olabilecek çok sayıda bina vardı!
Maraş Caddesindeki Postane’nin kuzeyinde, arka sokağında yine PTT’nin olan taş bina ise Atatürk Köşkünün eski sahibi Gabayanis’in işyeri imiş. 
İşte, 115 yıllık çelik kasa da, binanın yapım tarihi olan 1904 yılında, İngiltere’den getirilmiş ve o taş binanın doğu tarafındaki geniş duvarının içine yerleştirilmiş. Ve eskiden, duvara gizlenmişti, görünmüyordu, bir kapakla açılıyordu.
                                              ********

 thumbnail_img-9390.jpgÖnceki gün taş binanın duvarının içine yerleştirilmiş çelik kazayı görmeye gittik. Taş bina, büyük bir ihtimalle hazineden PTT’ye geçmiş. Binanın zemin katında bir ara PTT’nin marketi varmış. İşte o günlerde duvarın içindeki çelik kasa yerinde alınmak istenmiş ancak başarılı olunmamış. Daha sonra binayı PTT kullanmış… Şu anda ise binanın genelinde bir tadilat var. 
Taş binanın güneyinde ki 7-8 katlı PTT veya Telekom binası sonradan yapılmış. Binanın önü demek ki eskiden açıkmış… Taş binanın, kuzeyinde yani deniz tarafında girişi Semerciler caddesinden olan iki katlı bir pasaj var. Tahminimiz o ki o pasaj sonradan yapılmıştır.
Binanın doğu tarafındaki geniş duvarının içindeki İngiliz malı Miners çelik kasanın fotoğrafını çekerken, gözüm binanın yüksek tavanına ilişti. Ahşap tavandaki dekor müthiş. Kirli ama rengarenk! Zemin mozaik ve desenli… Taş binanın kuzey cephesi eskiden denize hakimdi… Yoroz’dan Ganita’ya kadar deniz ayaklarının altında idi!
Bu arada kalın duvarın içindeki devasa çelik kasanın anahtarları, kayıp mı yoksa binayı daha önce kullanan Telekom yetkililerinde mi öğrenemedik.
                                                  ******

Yıllar önce taş binanın doğusunda Onganların ofisi vardı.
Binadan dışarı çıktım ve İstanbul da yaşayan Cengiz Ongan’ı aradım.

Ongan ailesi, Trabzon’un en eski tüccarlarından, köklü bir aile. 
Cengiz Ongan, Trabzon’un dününü en iyi bilen isimlerden biridir. Özgür Otel yıkılmadan önce, otelin restoranında merhum Mahmut Goloğlu ile tarihi sohbetlerine şahit olmuştum. Goloğlu ile Ongan’ın sohbetleri saatlerce sürerdi…
Onganlar Trabzon’da Cumhuriyet sonrasında bir ara Alman J.J.Hostraser firmasıyla da ortak iş yapmışlardı. Onganların birkaç işyerinden biri bu taş binanın bitişiğinde idi.
thumbnail_img-9365.jpgCengiz Ongan, taş binadaki çelik kasanın birkaç kez bulunduğu yerden çıkarılmak istendiğini ancak, gerçekleştirilemediğini söyledi. 
                                           ******

Cengiz Ongan ile telefonda uzun uzadıya sohbet ettik.
Trabzon’un simge yapılarından biri olan Yeşilyurt Otel’i kimin yaptırdığını, Yeşilyurt Otel’in sahibinin ki olduğunu hep merak etmişimdir.
Cengiz Ongan, ‘Yeşilyurt Otelini alttaki dükkanlarıyla birlikte İtalyanlar yaptırdı. Kafato ailesinin yakınları olabilir. Yeşilyurt’u Kafatolar işlettirdi. Bina sonra hazineye geçti biliyorum ve hazineden de fındık tüccarı Hüsnü Aybay’ın satın aldı ve sonra da Aybay binayı bölüm bölüm sattı’ dedi. 
Ongan; Kabayani ile Kostaki’nin ortak iş yaptıklarını, bu ikilinin yanısıra Türk dostu olarak bilinen Seferides adlı armatörün de Trabzon’dan göçen bir Rum olduğunu söyledi.
Cengiz Ongan ile yakın bir zamanda Trabzon üzerine sohbet etmek üzere sözleştik. 
                                          **********

Milners adlı çelik kasalar, 1800 ve 1900’lü yıllarda dünyada büyük ün yapmıştı. Osmanlı saraylarında, o dönemin büyük tüccarlarında mutlaka bir Miners çelik kasa vardı. 
Bugün asarı antika olan Miners çelik kasalardan şu anda Trabzon’da bazı işyerlerinin deposunda var. Kunduracılar caddesinde bir kuyumcunun ardiyesinde, Semerciler caddesinin sahil tarafında bir binanın zemin katında ve daha bir çok yerde bu kasalardan var. Birbirine geçme sistem yapılmış ve kaynak kullanılmayan, Miners çelik kasalar, dövme kasa olarak adlandırılır ve bu kasalara oksijen kaynağı etki etmiyor.  
                                            ******

  thumbnail_img-9366.jpgTrabzon’da son dönemlerde epey müze açılmasına açıldı ama bu müzelerin içleri maalesef boş! Eski PTT binasındaki bu çelik kasa, antika bir eser… Bu kasa bulunduğu yerden sökülüp mesela Maraş Caddesindeki Trabzon müzesine taşınabilir. Hatta Atatürk alanında Gazeteciler Cemiyeti Salonundaki tarihi dolaplar da mutlaka oradan alınmalı ve bir müzeye konulmalıdır. Taş binanın zeminindeki mozaik ve tavanları da uzmanlarca incelenmeli ve sökülüp alınma imkanı varsa, mutlaka alınmalıdır.

Hasan KURT

 

 

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.