• BIST 113.915
  • Altın 333,323
  • Dolar 6,1461
  • Euro 6,6468
  • Trabzon 9 °C

Frerler Mektebi!

Yer KULAK

Trabzon’un yetiştirdiği değerlerden biri olan gazeteci Cevdet Alap’ın hatıralarında ilginç detaylar yer alır. Trabzon henüz Rus işgaline uğramamıştı. 1914’li yıllar. Zıpkın gibi bir delikanlı olan Cevdet Alap, ‘Frerler Mektebi’nin’ çevresinde attığı turları anlatır. Mustafa Kemal Sayıl; Cevdet Alap’ın hayatını Trabzon basınına vakfetmiş bir yazar olarak niteler ve şöyle der; “Elleri ufak, küçük kalemlerle yazısını yazardı. Cevdet Alap, Trabzon’daki her olaya muhakkak ki kalemini oynatarak katılmıştır. O kadar ki, her olmadık konuyu minnacık kalemiyle gayet güzel anlatırdı. Cevdet Alap, gerçekten Trabzon gönüllüsüydü, Trabzon’un her şeyiyle meşgul olmak, bunu güzel kokan kalemiyle anlatmak için, hiçbir komplekse de kapılmadan devam ettirmiştir’…

Frerler mektebi, Yatılı Fransız Kız koleji idi. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında, imparatorluk sınırları içerisinde onlarca yabancı erkek- kız okulları açılmıştı. Trabzon’daki Frerler Mektebi de onlardan biri. Trabzon’daki Frerler Mektebi’nin bugünkü yerini tarif edersek, Oltan Müzesi (Eski Merkez Bankası)  karşısı Maraş Caddesi ile Uzun Sokak arasındaki alan. Bu satırları yazarken, Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası’nın emekli genel sekreteri Hakan Gürhan, gazeteye geldi. Hakan, Trabzon Ticaret Lisesinde okumuştu. Hakan’a, Kamil Gündoğdu’nun paylaştığı bilgisayarımdaki Frerler Mektebi, eski ticaret mektebinin fotoğrafını gösterdim ve ‘Hakan, bu binayı hatırlıyor musun’ dedim.

firerler-mektebi.jpg

Hakan, fotoğrafa dikkatlice baktı ve “Ben ortaokulu bu binada, 1960-63 yılları arasında okudum. Çok güzel bir bina idi. Bu fotoğraf arkadan çekilmiş. Okulun girişi ön tarafta (Uzunsokak) tarafında. Tek katlı yapı tuvaletti” dedi.

Ticaret Mektep’te okuyan bir başka isim de yeminli mali müşavir Erol Arz’dı. Arz, Ticaret Mektebinin 1963 yılında Tekke Mahallesindeki tümen binasına taşındığını söyledi.

Ticaret Mektebinin taşınmasının nedeni, o bölgenin sahibi olan Saruhan ailesinin okul dahil oradaki mülkü parselleyip satması idi.

Erol Arz’a, ‘Bu bölgenin sahibi kimdi, tanır mısın’ dedim…

‘Saruhan ailesinden çoklarını tanırım ama oranın sahibini tanımıyorum. Saruhanlar Trabzon’un eski köklü ailelerindendir. Akif Saruhan abiyi tanırdım. Marsilya’da okumuştu. Eşini de orada tanıdı. Trabzon’dan yıllar önce ayrılmış olabilir’ dedi.

TESOB eski başkan yardımcısı Zafer Sarı, “Uzun Sokaktaki bizim dükkan ve bu adanın tamamı yanılmıyorsam Sebahattin Saruhan’ındı. Kısa boylu biri idi. Babam 1960’lı yılların başında burayı ondan satın almıştı. Bu adanın tamamı onundu. Ya İstanbul ya da İzmir’de oturuyordu. Buraları sattıktan kısa bir süre sonra vefat etmişti” dedi.

Ada satıldıktan sonra orada birkaç büyük apartman yapıldı. Maraş caddesinden Uzunsokağa uzanan sokağa da Ticaret Mektep sokak adı verildi.

***

Cevdet Alap, Frerler Mektebi hakkında bilgi verirken, muhacirlik öncesi o mektepteki bir kıza gönül koyduğunu anlattıktan sonra, Kurtuluş savaşında Rusya’dan cephane taşıyan gemilerin kaptanlarının Frerler Mektebinde kaldıklarını yazar.
Frerler Mektebinin Cumhuriyet ilanından sonra bir ara hastane olarak kullanıldığını bir yerde okumuştum. Frerler Mektebi ve o ada Fransızların mıydı? Net bilgi sahibi değilim. Ancak, 1924 mübadelesi öncesi Trabzon kent merkezindeki önemli ve değerli mülklerin büyük bir bölümü gayri Müslimlerindi. Mübadele sonrasında kimi gayri Müslimler bu mülkleri Müslümanlara sattı, bir kısım mülk hazineye kaldı. Bir kısmı da Balkanlardan gelenlere verildi!

Kamil Gündoğdu’nun paylaştığı Frerler Mektebi ile ilgili detaylı bilgi veremedim. Okuduklarım ve dinlediklerimi toparlayıp ancak bu kadar yazabildim. Frerler Mektebi ve Trabzon’un yakın tarihi mutlaka ama mutlaka araştırılmalı.

 

Boztepe’deki o mağara!

Trabzon’daki tarihi mekanları geride bıraktığımız yüz yıl içerisinde gerçekten talan etmişiz. Talan etmediğimiz bir iki yapı kaldı. Onlar da bugün yarın mefta olur! Trabzon’dan Esintiler adlı sitede dikkatimi çeken bir başka paylaşımı da 21 Şubat tarihinde Panagiotis Stavretes yapmış. (Muhtemelen önceki yıllarda)

boztepe-5.jpgboztepe-1.jpg

Stavretes, mağara içinde çekilmiş birkaç fotoğrafın altına şunları yazmış; “Bugün Trabzon’un koruyucusu Aziz Evgenios"un ad günüdür. 1374-75 yılında Trabzon imparatoru Alexios Komnenos bu iki yüzlü ikonayı Yunanistan’daki Aye Oros da, kenti masraflarıyla yapılmış Aziz Dionisios manastira ithaf etmiş. İkonanın ilk tarafında Alexios Komninos elindeki manastırı Aziz Dionisios"a veriyor ve ikonanın arka tarafında Aziz Evgenios üç din kardeşleriyle tasvir ediliyor. Hıristiyan aleminde azizlerin şehit olduğu günün, senenin içinde ayrı bir günü vardı. Bugün gibi aziz Evgenios Trabzon’a yakın bir mağarada öldürülmüş ve yıllar sonra Trabzon’un koruyucusu olarak ilan edilmiş. Mübadeleye kadar Hrisanthos"un anılarında okuduğumuza göre Poz Tepenin (Boztepe) önünde Aziz Evgenios şehit olduğu mağaranın yeri biliniyordu. Acaba bugün bu mağara hala var mı?

boztepe-3.jpg

Trabzon ve Doğu Karadeniz bölgesi uzun yıllar Roma İmparatorluğu’nundu. Trabzon ve Anadolu’da yaşayanlar Roma İmparatorluğu’nun hristiyanlığı resmi din olarak kabul etmeden önce pagan, şaman vs. di. Roma İmparatorluğu M.S. 3. Yüzyılda Hıristiyanlığı resmi din kabul etti. Ancak, Trabzon ve çevresinde yaşayanlar buna direndi. Hıristiyan misyoner ve din adamları, hatta Romalılarla Trabzonlular arasında büyük kavgalar oldu. Aziz Evgenios, Paganlar tarafından öldürüldü. Evgenios’un bu mağarada öldürüldüğüne inanılır. Sonra Boztepe’deki pagan heykeli yıkıldı ve Trabzon halkı Hıristiyanlığı kabul etti.

boztepe-6.jpg
Stavretes’in ‘bugün bu mağara hala var mı?’ Dediği mağara, talan edilse de hala Boztepe’nin kuzey yamacında Maşatlığın üzerindeki kayalıkta ama ne yazık ki kaderine terk edilmiş, turizme açılmamış.

Yalnız o mağara mı, restore edilen Kızlar (Kadınlar) Manastırı, restore edilmekte olan Ayasofya, Sümela ve restore edilmesine yanaşılmayan Kuşdil, Vazelon manastırları da ne yazık ki gözden çıkarılmış…

boztepe-4-001.jpg

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.