• BIST 93.458
  • Altın 281,193
  • Dolar 5,8922
  • Euro 6,5030
  • Trabzon 20 °C

İşgal yıllarında Rusların yaptıkları!

Fatma Özkan

   Bu köşede zaman zaman, Cumhuriyet döneminin Trabzonlu önemli şahsiyetlerinden biri olan eğitimci ve milletvekili Mustafa Reşit Tarakçıoğlu’nun hatıralarına yer verdim ve vermeye devam ediyorum.
Tarakçıoğlu, 18 aylık Rus işgali sonrasında 24 Şubat’ta Trabzon’a dönen muhacirlerin kentte gördüğü değişiklikleri şöyle anlatır;
Değirmendere’de, şimdiki soğuk hava deposu ve balık yağı fabrikası yakınındaki (Limanın doğusundaki eski balıkçı barınağının sahili)  dalgakıran, Sultan 2. Abdülhamit zamanında 1903 yılında yapılmaya başlanmış anca tamamlanamamış ve öyle kalmıştı. Rusların Trabzon’u işgal ettikleri sırada bizde hizmet gören Alman denizaltılarından biri limana sokularak iki Rus gemisini torpillemişti. Ruslar batmak üzere olan bu iki yaralı gemiyi dalgakıranın ucuna yaklaştırmış ve orada batırmışlardı. Batık gemilerin içlerini taş doldurup üstlerine kalın kalas tahtalarla kaplayıp rıhtım haline getirmişlerdi. Trabzon’dan Rusya’ya, Rusya’dan Trabzon’a yük ve asker taşıyan gemiler bu limana rampa olup yükleme ve boşaltma yapıyorlardı. Rusların acele olarak yaptığı bu rıhtım Karadeniz’in sert dalgalarına uzun zaman dayanamamış ve yok olmuştu.
  Bu rıhtım önünden Çömlekçi Mahallesine kadar uzanan alana çimento torbaları ve keresteler dağ gibi yığılmıştı. Bu kadar çimento ve kereste yığmakta maksat, hem dağların tepelerine yerleştirilecek toplara yapacakları istihkamları, hem de meydana getirmek istedikleri yeni Trabzon şehri için malzeme hazırlamaktı. Trabzon şehrinin yeniden kurulmasına ait Ruslarca hazırlanmış olan plan Trabzon Belediyesinde mevcut.
  Meydan Parkı’nın yanından Ayasofya Mahallesine doğru birkaç mahalleyi yıkarak geniş bir cadde açmışlardı. Biz bu caddeye ‘Maraş Caddesi’ adını verdik. Bu caddenin silip süpürdüğü mahallelerin hiçbirinde tek Hristiyan evi yoktu! Hepsi Türklerindi.
  Boztepe dağının düzlüğüne iki büyük top yerleştirebilmek için bu dağa bir yol yaptılar.
  Yenicuma Camiinin yanındaki ilkokul binasının önünden geçen mahalle yolundan bir kol açarak okulun arka tarafında bugün tarla halinde bulunan arsanın orta yerinden Kuzgunderesi’ne bir dirsekle inip derenin üzerindeki eski su kemerini potrellerle genişlettiler ve oradan iki virajla Kindiran (Bahçecik) Mahallesinin Kulleboyu caddesine çıktılar. Kulleboyu’ndan İmaret deresine doğru inip Köseoğlu’na  (Erdoğdu İsmetpaşa ilkokulu civarı) çıktılar. Soğuksu caddesine bağlantı yaptılar.
  Zafanos, Karlık, Argalya, Suva köylerinin dağ ve tepelerine top yolları yaptılar. (Bu yollar bugün kullanılan yollardır)
  Kaleparkın orta yerine uçun menzilli 15 santimlik çabuk ateşli bir top yerleştirdiler. Ruslar çekilirken bu topu getirmek istediler. Of ile Rize arasına kadar götürdüler orada bıraktılar. Milli mücadelenin ilk yılı. Yunan torpidoları Trabzon’u bombardıman edince, ahali bu topu Trabzon iskelesine getirdiler, topa uzun halatlar bağladılar. Ben de orada idim, hep birlikte halatlara yapıştık, iskele yokuşundan Kaleparka getirip eski yerine yerleştirdik. Bu top iskeleden çekilirken bir vatandaş namlunun altında kalmış şehit olmuştu.
  Rusların Boztepe’ye yerleştirdikleri iki top çabuk ateşli, 29 santim ve her birinin namlu uzunluğu 16-17 metre kadardı.
  Kaledeki uzun menzilli top ile dağ başlarına yerleştirilen toplar, milli mücadele yıllarında cephelere  götürüldü. Boztepe’deki iki büyük top, İngiliz denizcileri tarafından patlatılarak işe yaramaz hale getirildi.
  Ruslar Boztepe’nin doğu yamaçlarına, Argalya köyü karşısına ( Beşirli’nin güneyindeki dağ) ve Soğuksu’nun Polita taraflarına cephanelikler oyup, içlerini cephane doldurmuşlardı.
  Taksim Parkı’nın bulunduğu yer Meydan Mezarlığı idi. Ruslar bu mezarlığın başında ve Uzunsokak’ta İnci Sinemasının arkasındaki arsada büyük, ahşap bir sinema binası yaptılar.  Değirmendere Caddesinin deniz tarafına 10 tane daha büyük tahta ambar yapılmıştı. Ruslar evlerden, mağazalardan toplamış oldukları türlü eşyayı bu ambarlara yığmışlardı. Rus hududundan Trabzon’a, Trabzon’dan Maçka’ya tren yolu yapmaya başladılar
  Ruslar Trabzon’dan çekilirken beraberinde götüremedikleri yol yapımında kullanılan binlerce kazan, kürek, el arabası, taş kırma makinelerini denize dökmüşlerdi. Bunlar Mumhaneönü ile Limana kadar uzayan deniz kıyılarında ve su altında görülmekte idiler.”
  Gelecek hafta, Rusların Trabzon’dan götürdüklerini ve şehirde yaptığı tahribatı yine Tarakçıoğlu’nun anılarından aktaracağım.

Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.