• BIST 110.477
  • Altın 275,952
  • Dolar 5,8011
  • Euro 6,4759
  • Trabzon 14 °C

Kaderine terk edilmiş Hükümet binası!

Yer KULAK

  Trabzon’un Ortahisar ilçesindeki çok sayıda görkemli, gösterişli asırlık binalardan biri Tabakhane yokuşunun başından Uzunsokak’a girişte, sağ tarafta zemininden duvarlarına kadar nakış gibi işlenen binadır. 
Bu taş yapı, Trabzon’da bir Rum Devleti kurmak isteyen Rumların, geçici hükümetlerinin merkez binası idi…
Ruslar; 24 Şubat 1918’de Trabzon’dan çekilirler. Trabzon’daki Rus askerinin komutanı Kavakmeydan’da Trabzon Lisesi karşısındaki alanda şehri, Türk komutan Vehip Paşa’ya teslim eder.
Rusların Trabzon’u işgal ettiği yıllarda, Trabzonlu Rumlar da geçici bir hükümet kurmuşlardı! Rus işgal yıllarında Belediye Başkanlığına getirilen Metropol Hrisantos ve ekibi Fransa’da, İngiltere’de kuracaklarını Rum devleti için görüşmeler yapıyordu. Tezlerinden biri de, Trabzon ve çevresinde yaşayanlardan Müslüman olanların bile zamanla din değiştirmiş bölge halkı olduğu idi…
İşgal yıllarındaki Trabzon Belediye Başkanı ve Metropolü Hrisantos, bağımsız bir Rum devleti kurma girişimleri yanısıra diğer yanda da Müslümanlarla iyi diyalog kurmaya çalışıyordu.
                                                         ******

kaderine-001.png   Yıl 1916. İşgal yılları… Metropol Hrisantos önderliğinde Trabzon’daki Rumların ileri gelenleri geçici bir Rum hükümeti kurdular. İşte bu geçici hükümetin binası da, Tabakhane yokuşunda Uzunsokak’a girişteki Rum tüccar Fostropula’nın görkemli evi idi…
   Rumlar, geçici hükümet kurarken, Türkler de işgal sonrası bu binanın 40-50 metre doğusunda bir evde, İttihat ve Terakki Fırkası Trabzon il İdare Heyeti Başkanı Barutçuoğlu Hacı Ahmet başkanlığında bir araya geliyordu.
Bir yıl sonra 15 Şubat 1919 Nemlizadelerin Tavanlı Mahallesindeki büyük konağında Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyetini kurdular. Ve kısa bir süre sonra Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruluyor. Erzurum ve Sivas kongrelerine delegeler gidiyor…
  Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı, ardından Erzurum ve Sivas kongreleri, Kurtuluş savaşı, işgalcilerin kovulması, Trabzon ve çevresindeki Rumların, devlet kurma girişimlerini sekteye uğratıyor. Ardından Yunanistan ile yapılan mübadele anlaşması ile bu girişim tamamen sonlandırılıyor.
                                                 ******

   O tarihlerde Trabzon’da onca görkemli ve büyük Rum- Ermeni binaları olmasına rağmen, geçici Rum hükümet binası olarak neden, bu bina tercih edildi?
Maraş Caddesinde PTT’nin arkasındaki yapı, Uzunsokak, Zeytinlik’teki Kostaki’nin binası, Arafilboy’daki taş binalar vs.
Trabzon’da ve Üniversitelerdeki tarih öğretmenleri ve tarihçiler herhalde bu konuda detaylı bir araştırma yaparlar.
                                                     ******

    Trabzon’da kurulan geçici Rum hükümetinin, Uzun Sokak girişindeki o binayı hükümet binası olarak kullandığını ve ilk toplantıyı da binanın birinci katında yaptıklarını Mustafa Reşit Tarakçıoğlu’nun hatıralarından öğreniyoruz.
Mustafa Reşit Tarakçıoğlu, geçici Rum hükümeti ve o bina ile ilgili şu bilgiyi veriyor;
‘Halkın Trabzon’dan çekilip uzaklaşmasına (muhacirlik yılları) yollarda yatıp yemesine hiçbir ilgi göstermeyen hükümet, Ordu ilçesine çekildi. Halkın ancak üçte biri içeride kaldı, ötekiler bizler gibi karlı, tipili Şubat ayında yollara düştü, yürüyerek Trabzon’dan uzaklaşmaya çalıştı. Nesi varsa hepsini bıraktı, canını namusunu düşmana ezdirmedi. Rumlar Trabzon’da geçici bir hükümet kurdular. Rum geçici hükümeti bugün Uzunsokak’ta Hüsamoğlu yokuşu başında doğum evi olan ve Fostropulo denilen bir Rum tüccarın evi olan binanın birinci katında toplandı. (Ben bu binada 1925 yılında Türk Ocağını açtım) 18 Nisan 1916 günü, muvakkat Rum hükümeti Değirmendere köprüsünün başında Rus kumandanı karşıladı.  Rus askeri o gün şehre girdi…’
                                                     *******

kaderine-001.jpg   Geçici Rum hükümeti binası ile ilgili Mustafa Kemal Sayıl, ‘Trabzon’a Işık Tutan Anılar’ adlı eserinde şu bilgileri veriyor;
“Türkocağı, Halkevi, Doğumevi olarak kullanılan bir Rum eviydi. Evin sahibi Fostropula adlı bir Rumdu. Fakat ev, Atatürk’e bile hizmet verdi. Çok zaman içindeki tezyinatı, vitrayları seyretmeye giderdik. Mermerler harika onnikes mermerlerdi. Kapıdan girişte 3 merdiven, sonra bir bahçe, sonra 5-6 merdivenle eve girilirdi. Altında bir bodrum, üstünde iki katı olan fevkalade bir binaydı. Yanılmıyorsam Türkocağı olduktan sonra Halk Fırkası oraya geçti. Fakat gelin görün ki, sonradan yanındaki arsaya çamaşırhane diyebileceğim, çarşaf, kılıf gibi sağlıkla ilgili eşyaların asıldığı bir bahçe yapıldı…”
                                             *******

  Geçici de olsa Trabzon’da kurulan Rus hükümetinin merkezi olan binanın, mübadele sonrasında Türk Ocağı binası olarak hizmet vermesi ve Atatürk’ün Trabzon’u ziyaretinde bu binadaki Türk Ocağına uğraması aslında mesaj ve mesajın ötesinde genç cumhuriyetin politikalarının işaret fişeğidir. 
Trabzon’da sözde de olsa kurulması planlanan veya düşünülen Rum Devletinin, hükümet merkezi olan bu tarihi yapı bugün kaderine terk edildi. Bahçesine ise iki katlı bir gecekondu yapıldı. Trabzon Valisi veya Büyükşehir Belediye Başkanı, bu binayı bahçesiyle birlikte onarıma almalı, orada bir müze veya kütüphane kurmalıdır. Avrupa’da böyle bir geçmişi olan binalar, özenle korunur. 

Hasan KURT

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.