• BIST 98.415
  • Altın 277,449
  • Dolar 5,7824
  • Euro 6,4409
  • Trabzon 21 °C

Kahya Yahya’nın otomobili!

Hasan Kurt

Trabzon’da şahsa ait ilk otomobilin, Kahya Yahya’ya ait olduğunu üç-beş tarihçiden başkası pek bilmez… Trabzon Kayıkçılar Kahyası Yahya, Milli Mücadele yıllarının en önemli figür ve kahramanlarından biridir.

İttihat ve Terakki’nin Trabzon’daki en önemli ismi olan Kahya Yahya, kimilerine göre gerçek bir kahraman, kimilerine göre devlet bağlantılı ‘mafya babası’…

Kahya Yahya hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler, KTÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Uğur Üçüncü’nün, ‘Milli Mücadele Yıllarında, Trabzon’da İttihatçı Bir Sima: KAHYA YAHYA’ adlı eserine bir göz atmalı.

Kahya Yahya, Çanakkale savaşlarında, Milli Mücadele yıllarında gerçekten çok önemli işler gerçekleştirmişti. Trabzon’da özellikle 1918/22 tarihleri arasında zirve yapmıştı. Mustafa Suphi’nin öldürülmesi, diğer yandan Enver Paşa ile ilişkileri, öbür yandan Ali Şükrü Bey ile siyasi yakınlığı, Trabzon’da yüzlerce silahlı adamı olması vs.

***

Kahya Yahya, Sivas’ta yargılanmıştı. Ankara Hükümeti ve Trabzonlular, ceza almasını beklerken, devreye Ali Şükrü Bey girmiş ve Kahya Serbest bırakılmıştı. Trabzon’a döndükten kısa bir süre sonra da Köşk yolunda, kırmızı otomobilinde seyir halinde iken öldürülmüştü.

Geçenlerde Trabzon tarihi ile ilgili bir sohbetimizde, Trabzon’da ilk otomobilin sahibinin kim olduğu tartışması olmuştu. Kimileri Nemlioğulllarının, kimileri ise o dönemin varlıklı başka kimselerin adını söyledi.

Rahmetli Ahmet Nemli, yıllar önce bir gün bana, Benz marka bir otomobildeki fotoğrafını göstermişti. 1920’li yılların sonlarında çekilmiş bir fotoğraf.

Trabzon’da ilk şahıs yani özel otomobil, Kahya Yahya’nın o meşhur kırmızı otomobili idi. Kahya Yahya öldürüldükten sonra Liman’a atılan ve Liman inşaatı yapılırken denizden çıkarılıp hurdacıya gönderilen otomobil.

unnamed-005.jpgKahya Yahya aileden varlıklı olmasına rağmen Liman Kahyası olduktan sonra serveti epey artmıştı.

Uğur Üçüncü, eserinde Kahya Yahya’nın iktisadi hayatını yazarken şu bilgileri verdi;

“Kahya Yahya, atadan kalma mallarının yanısıra Kayıkçılar Kahyalığından da iyi para kazanıyordu. Trabzon’da kayıkçılar kazandıkları parayı Lonca’ya teslim ederdi.  Kahya da bu parayı bölüştürür ve belirli bir kısmını kendisine ve yardımcısına alırdı. Kendisine yüzde 60’ı yardımcısına ise yüzde kırkı kalmaktaydı. Kahya Yahya’nın bir tek, diğeri çift direkli iki büyük kotrası vardı. Sıklıkla Rusya’ya gider gelirlerdi. Yahya’ya ait ayrıca kayıklar ve motorlar da vardı. Öte yandan Kahya Yahya’nın kaçakçılık işlerine bulaştığı anlaşılmaktaydı. Bundan da ziyadesiyle kazanç elde etmiş olmalıdır. Milli Mücadele yıllarında MHC (Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti)  adına limanda vergi toplayan Yahya, cemiyetten para talebi geldikçe bunu toplanan paralarla karşılamaktaydı… Yahya, ekonomik olarak zenginleşirken, bununla beraber ülke menfaati için varlıklarını seferber etmekten kaçınmamıştır. Trablusgarp harbinde şehit olanların ailelerine, İstanbul yangınında perişan olanlara, Trabzon’daki okulların eksiklerine, donanma cemiyetine para yardımını esirgemediği gibi mahiyetindeki kayıkçıları da seferber etmiştir. Birinci Dünya Savaşında Teşkilat-ı Mahsusa çatısı altında oluşturduğu çetenin tüm masraflarını da kendisi karşılamıştır. Bunun yanısıra Enver Paşa’nın Anadolu’ya gelmesi için Trabzon’da teşkilat kuran Küçük Talat’a da masraflar için para vermeyi ihmal etmemişti.”

Uğur Üçüncü, Kahya Yahya’nın o meşhur otomobili için de şu bilgiyi veriyor;

“Kahya Yahya’nın iktisadi anlamda zenginleştiğinin en önemli göstergelerinden biri Trabzon’da vilayet makamının özel arabası yokken bir tek onun şahsi arabasının olmasıydı. Trabzon Valiliğine atanan Hazım Bey’in Trabzon’a gelirken bindiği vapurun güvertesinde Kahya Yahya’nın satın alıp getirttiği  kırmızı arabası da bulunmaktaydı. Trabzon’a getirilen Kahya Yahya’nın askeri bando klaksonlu arabası şehirde hızla ünlenmişti. Dönemin şahitlerinden Cahit Talas Bey ise Kahya Yahya’nın otomobili hakkında şunları anlatmıştı, ‘Trabzonluların büyük bölümü belki de tamamı, otomobili 1920’li yılların hemen başlarında görmüşlerdi. Kırmızı renkli, o zaman bana çok şık görünen ve büyük ilgi çeken Trabzon’un bu ilk otomobili Yahya Kaptan’a aitti.”

Kahya Yahya, ne hazindir ki, bu kırmızı otomobilinden hevesini alamadan yaşamını yitirdi.

Yahya Kaptan, o yıllarda tutuklanmıştı. Sivas’ta mahkemeye çıkarılmış, milletvekili Ali Şükrü Bey sayesinde serbest bırakılmıştı. Yahya Kaptan, Trabzon’a döndükten birkaç ay sonra da Köşk yolunda suikasta uğramış ve hayatını kaybetmişti.

Cahit Talas, Kahya Yahya cinayetinden sonrasında otomobili hakkında şu bilgiyi verir;

“Bir gün bu şık otomobili, camları ve kaportası delik deşik olmuş durumda, Meydan’da Limonlu Sokağına yakın bir yerde yolun kenarına çekilmiş olarak gördük”

Yahya Kaptan’ın bu kırmızı otomobili birkaç yıl sonra, aileye uğursuzluk getirdiği söylemiyle Liman sahasına atılmıştı. 1950’lerde liman inşaatı başlarken, liman içindeki kum boşaltılırken kırmızı otomobil sudan çıkarılmış ve hurdaya gönderilmişti.

***

Kahya Yahya’nın cenazesi önce Çömlekçi’deki evine (bugün harap halde) getirilmiş ve oradan da İskenderpaşa Camii’ne.  Kahya Yahya’nın cenazesine o gün yediden yetmişe tüm Trabzonlular katılmıştı. Müslüman kadınların yanısıra Hristiyan kadınlar da ağlamıştı. Meydan’dan Boztepe’ye insan zinciri oluşmuştu. Cenaze tekbirlerle Boztepe’deki Ahi Evren Camii mezarlığına defnedildi.

Trabzon Büyükşehir Belediyesi, Ali Şükrü Bey’in aynı yerdeki mezarını düzenlerken, Milli Mücadele yıllarının en önemli şahsiyetinin mezarı maalesef gariban mezarı gibi!

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.