• BIST 105.380
  • Altın 271,215
  • Dolar 5,7403
  • Euro 6,3404
  • Trabzon 14 °C

Trabzon’u anlamak!

Ömür Bekar

   Trabzon ile ilgili son dönemlerde oldukça fazla kitap, makale ve yayın yapılıyor. Önceki gün sosyal medyada İletişim Yayınları’ndan çıkan, Güven Bakırezer ve Yücel Demirer’in derledikleri ‘Trabzon’u Anlamak’ adlı eserin bir bölümünün özeti dikkatimi çekti.
Ayşe Hür’ün paylaştığı özet tweet dizisi şöyle;
1. 1718 Pasarofça Anlaşması’nın Balkanlardaki ticareti serbestleştirmesi, Karadeniz ticaretini de canlandırmış, bundan Avrupa ile Orta Asya arasında önemli durak olan Trabzon da payını almıştır.
2. 1774 Küçük Kaynarca Anlaşması’yla Rusya, Avusturya, İngiltere ve Fransa’ya verilen ticari imtiyazlar Trabzon üzerinde olumlu etki yaratacak, ancak ticaretin Müslüman aktörleri bu gelişmeden zarar gördüler. Çünkü Rus Çarı ve Eflak-Boğdan’ın Fenerli beyleri Rumları himaye ediyorlardı.
3. Dahası, Rumlar denizcilik ve tekne yapımında binlerce yıllık geleneğe sahip olmaları ve Batı dillerine yatkınlıkları ile uluslararası ilişkilerde Müslüman meslektaşlarına göre daha avantajlı konumdaydılar. Bir ara Rumların ilişkileri öyle bir hal aldı ki Rum tüccarlardan önemlice bir bölümünün Rus vatandaşlığına geçmeye başlaması üzerine, 1799’da Osmanlı Devleti, bir yasaklama çıkarmak zorunda kaldı. İngilizlerin de Ermeni tüccarlarla işbirliği yapmaya başlaması, Rusya’nın bu kesimle daha yakından ilgilenmesine neden oldu.
4. Böylece ileriki yıllarda Müslüman kesimi rahatsız edecek olan durum pekişmeye başladı. 1823’de İran’daki İngiliz Maslahatgüzarı merkeze gönderdiği raporda şöyle yazıyordu, ‘Mallarımızı Trabzon’da karaya çıkartırsak Rus tüccarların Moskova’dan İran’a getirdiği mallarla ya aynı fiyata ya da daha aşağı fiyata satmamız mümkün olduğunu gördüm’. Bu avantajın fark edilmesiyle Trabzon, Tebriz ve Tahran’ın da limanı haline gelmeye başladı. Bu hattın gelişmesinde, Odessa ve Leipzig’taki Ermeni tüccarların önemli rolü vardı.
5. 1828 Edirne Anlaşması ile Karadeniz ticareti biraz daha liberalleşince, 1831’de, Trabzon limanında bir yılda gelen gemi sayısı 131’e, yük de 22 bin tona ulaşacaktı. İngilizlerin ve Osmanlıların buharlı gemi hatlarını kurmasıyla bu rakamlar 1841’de 189 gemi ve 34 bin ton oldu.
6. 1841’de Trabzon ve İzmir arasında deniz yoluyla posta taşımacılığı başlaması, ardından Osmanlı Devleti’nin gemilerine Avusturya’ya ait dört gemi eklenmesi ile Trabzon limanı son derece hareketli bir yer haline geldi. 1853-1856 Kırım savaşı da bölgeye olumlu etki yaptı.
7. Bu dönemde güvenli ve canlı bir ticaret merkezi olarak göçmenleri cezbeden şehirde, 52 cami, 55 kilise ve şapel, 15 hamam, 87 fırın faaliyette idi. Karantina merkezi, polis gücü ve itfaiye teşkilatı geliştirilmiş, vilayet konağı ve hapishane onarılmıştı.
8. Hıristiyan semtlerindeki iki önemli meydandan biri olan ‘Gavur Meydanı’, yabancılar tarafından ‘Trabzon’un Champ-Elysees’si’ olarak adlandırılacak kadar şık ve hareketli bir mekandı. Ancak bu durum kısa sürdü.
9. 1879’larda Trabzon ticareti gerilemeye başladı ve bu durum yüzyılın sonuna kadar devam etti. Bunun temel iki nedeni vardı: Birincisi 1869’da Mısır’da açılan Süveyş Kanalı’nın Avrupa ile Basra körfezi arasındaki yolu kısaltması,  ikincisi Rusların Avrupa- İran arasındaki ticareti kendi lehlerine çevirmek için Poti- Tiflis arasındaki demiryolunu tamamlamasıydı. Böylece, Trabzon limanında 1856-1860 arasında yaklaşık 1.200.000 poundluk ihracat yapılırken, 1891-1895 döneminde rakam 612.000 pounda düştü.
10. Bu gerileme döneminde, iş olanakları daralan Müslüman köylüler eskiden oturdukları bölgelere dönmeye başlarken, Rumlar ve Ermeniler geleneksel olarak güçlü oldukları bu alanda tutunmayı başararak, Trabzon’da kaldılar. Bunda, yabancı devletlerin gayrimüslimlerle iş yapma tercihleri kadar gayrimüslimlerin okul programlarına yabancı dil ve ticaretle ilgili dersler koyarak bu tercihleri haklı çıkarmalarının da payı vardı. Böylece 19. Yüzyılın sonuna gelindiğinde, Trabzon’da ticaret artık Ermeni ve Rumların tekeline geçti.”
Trabzon geçmişte hemen her dönem gerçekten farklı bir kentti!

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.