• BIST 106.239
  • Altın 161,217
  • Dolar 3,8713
  • Euro 4,5671
  • Trabzon 13 °C

Trabzon’un Fethi ve Trabzon İmparatorluğu tarihi!

Hasan Kurt

Trabzon’un fethi, 1961 yılından bugüne 26 Ekim’de kutlanmıştı. Ancak tarihçiler bu konuda farklı tarihler veriyordu. KTÜ öğretim üyelerinden Prof. Dr. Kenan İnan, birçok kez Trabzon’un fetih tarihinin 15 Ağustos 1461 olduğunu açıklamıştı.

Trabzon İmparatorluğu tarihi ve bölge hakkında yazılan en kapsamlı eserlerden birini Rus tarihçi Sergey Pavloviç Karpov kaleme almıştır. Geçen yıl bugünlerde, Trabzon İmparatorluğu Tarihi adlı eserden alıntı yaparak, Trabzon’un fethi ile ilgili bir yazı yazmıştım. 

İşte o yazı;

Dün, Trabzon’un Sultan 2. Mehmet tarafından fethinin 555. yıldönümü kutlandı… Trabzon ile ilgili en kapsamlı eseri, Rus tarihçi Sergey Pavloviç Karpov yazdı.

Rus tarihçinin eserini, Dr. Enver Uzun Türkçeye çevirdi.

Trabzon İmparatorluk Tarihi adlı eserde, Trabzon’un fethinden önceki dönemler anlatılıyor. Hem de yüzlerce kaynaktan yararlanılarak…

Trabzon İmparatorluk Tarihi, adlı yapıt ile ilgili birkaç kez yazmıştık.

Bugün, Trabzon’un nasıl fethedildiğini ve fetihten sonra neler yapıldığını, bu güzel eserden alıntı yaparak aktaracağız.

Fatih Sultan Mehmet, Trabzon üzerine yürürken ordusunu ikiye ayırmış. Dursun beyin söylediklerine göre bu işi imparatorun kaçmasını önlemek için yapmış.

Ordu, dağlarda yağışlı havada zor ilerliyordu. Aynı zamanda Rum ve Trabzonluların, Trabzon’un müttefiki olan Türklerin saldırı tehlikesi bekleniyordu. Diğer yandan Gürcü topraklarından da Osmanlılar için tehlike söz konusu idi. Onlar da güçlü Kommenosların müttefiki idiler.

Deniz donanması Sinop’u ele geçirdiği gibi Trabzon yakınlarına gelir ve denizden şehri kuşatmaya alır. Trabzon tam 32 gün kuşatılır.   

Amirutzes’in verdiği bilgiye göre, Fatih’in 2 bin kişilik öncü süvari grubu Trabzonlular tarafından öldürülür!

Sultanın asıl ordusunun gelişi işleri bir anda değiştirir. Amirutzes’in belirttiğine göre kale surları ateş altına alınır, savunma durumundaki Trabzonluların erzak ve suyu yetmiyordu. Şehirde sürekli bir huzursuzluk yaşanmaya başlar, bu nedenle şehirdekiler şehri terk etmeye başlar… Dursun Bey’in ifadesine göre imparator top seslerini işittiği gibi teslim olmuştu.

Mahmut Paşa’nın kuşatmaya katılması ile birlikte Kritovulos’un anne tarafından akrabası olan Georgios Amirutzes ile birlikte imparator ile görüşme yapmak üzere elçi olarak gönderilirler ve böylece bir görüşme başlar.

İleri sürülmüş olan şartlar geleneksel idi; şehir rehin bırakılır ve imparatora kendi asilzade tabakasını dolandırmak için Osmanlı arazisinde toprak sahası verilirdi. Aksi halde savaş kanunlarına göre onları kölelik ve şehrin talan edilmesi bekliyordu. Trabzonlular sultanın kendisi ile antlaşma yapmasına razı olurlar. David, Sultanın kendi kızı ile evlenmesini, “Kolkhida’dan gelen gelirlere” dokunulmamasını ve Morey despotu Dimitri’ye verildiği şekilde ona da topraklar verilmesi şartını ileri sürdü. Anlaşılan bu şartlar sultana gereğinden fazla görünmüştü.

***      

Trabzon’a geldikten sonra Sultan, David’e şehri teslim etmesi durumunda ailesi ile birlikte kendine ait emlakı da koruyacağını aksi durumda ise her şeyini kaybedeceğini, şehrin yerle bir edileceğini ve halkın kılıçtan geçirileceğini söyler.

Halkokondil’in yazdığına göre Mehmed, David’in ilk anda rıza göstermemesine öfkelenmiş ve Trabzon’u savaşarak almak istemiştir. David’in akrabası olan Mahmud Paşa ve diğer saray ayanları, David’i antlaşma şartlarını onaylamaya razı etmeye çalıştılar.

Kral David hakkında en detaylı bilgi XVI. Yüzyıl Yunan kroniğinde verilir. Yazar, onu hiç bir şeye yaramayan, korkak, çarlığı beceremeyen bir adam olarak tasvir eder. Antlaşmada sultanın David’in kızı ile evleneceğine dair bir şart kalmıştı. David teslim olur, hanımı ve çocukları ile birlikte sultanın huzuruna çıkarak baş eğer. Kaleye yeniçeriler ve Türk askerleri yerleştirilir. Sultan, bu seferini Giresun’u, Kavasit ve Canika arhontlarını kendisine tabi kılarak tamamlar.

Kaynaklar Trabzon İmparatorluğunun sona eriş tarihi konusunda farklılık gösterir. Bazı küçük Bizans kronikleri Trabzon’un fethini 1461 yılının Ağustos-Eylül ayının öncesine ait ederler. Hatta kroniklerden birisi (Marc. gr. 595) kesin bir tarih gösterir (1 Ağustos). 1461 tarihi o dönem ile ilgili birçok olayda da sonraki dönem yabancı kaynaklarda verilmişti. İtalya’da Trabzon’un sonu ve Sultanın İstanbul’a dönüşü 20 Ekim 1461 şeklinde tarihlenmişti. Kritovulos’a göre sultanın Trabzon’dan Bursa’ya dönüşü 28 gün – burada bir kaç gün dinlenmişti –  sürmüş, 6 Ekimde ise İstanbul’a dönmüştü. İfade edilenleri küçük kronikler de doğruluyor.

Trabzon’un fetih tarihi bazı tarihçilere göre şu şekilde; F. I. Uspenski, Trabzon İmparatorluğu’nun sona ermesini 26 Ekim 1461, W. Miller yazın sonuna, N. Beldichean ve P. Nesturel, Ağustos sonu, G. A. Ostrogorski 1461 yılının Eylül ayı, P. Shrayner ve U. Tredgold 1461 yılının Eylül ayının sonu, Fr. Babinger, Ağustosun ortası, A. Bryer yerli tarihe dayanarak 15 Ağustos olarak göstermişlerdi.

Bu tarihi A. P. Kajdan, E. Jansan,  D. Nikol ve diğerleri de kabul ederler.  Trabzon’un fethi için 1461 yılının Ağustos ayı kesin tarih olarak kabul edilmelidir.

***

David Komnenos ve ailesi gemi ile önce  İstanbul’a, oradan da Edirne [=Hadrianopolis]’ye götürülür. Genç Trabzonluların bir kısmı yeniçerilere dahil edilir, gençlerin bir kısmı ise sultanın sarayına hizmetçi olarak alınırken; bazıları İstanbul’a götürülür ve bazıları ise serbest bırakılır.  Küçük Bizans kroniğinde İstanbul’a götürülenler içerisinde Trabzon metropolitinin de bulunduğu belirtilir.  Trabzon’da kalanlara cizye ve haraç ödemeleri şartıyla emlakları verilir.

Trabzon’un birinci valiliğine Çanakkale [=Kallipolis] paşası Kasım atanır.  Trabzon’un baş kiliseleri mescidlere dönüştürülür. Hrisokefal (=Büyük Fatih Camii), Eugenios Kilisesi (=Yenicuma Camii), Ioann Bogoslov (=Mumhane Camii) ...vs. 

Bazı Pravoslav kiliseleri (Ayasofiya, Basileiosya, Anna, Grigori Nissko) faaliyetlerini devam ettiriyorlardı. Metropolitlik ise Filippo kilisesine geçirilir. Orası mescide dönüştürüldükten sonra metropolitlik 1665, yılında Grigori Nisski Kilisesi’ne gider.  Kiliselerin kapatılarak mescide dönüştürülmesi XVII. Yüzyılda daha da artmaya başlar.

Halkakondil’e göre imparatorun küçük oğlu Georgi müslüman yapılmıştı.   David’in kızı Anna, sultanın haremine alınır ve babasının idamından sonra (1463) Ashag Makedonya askerlerini komuta eden sultanın geçmişteki veziri Zağnos Paşa ile evlendirilir. Kısa bir süre sonra da ölür.

Eserde, Krla David’in neden idam edildiği vs. da anlatılır.

Trabzon İmparatorluğu Tarihi, adlı yapıtın; Trabzon ve bölge tarihini merak edenler için dört dörtlük bir kaynak olduğunu belirtelim.

  • Yorumlar 0
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2007 Kuzey Ekspres | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.