27.10.2021, 10:02

CUMHURİYETİN KÖKLERİ

Tarihçi İlber Ortaylı’ya göre Cumhuriyet Arapça kökenli bir kelimedir ve bütün halkın idaresi demektir. Egemenlik tek bir kişiye değil halka aittir. Halk belli bir süre için halktan kişileri yönetici olarak seçer. Cumhuriyeti eski yönetimlerden ayıran fark ümmet yerine millet kavramına ev sahipliği yapmasıdır. Ülkemizde bu kavram Türk milleti olarak vücut bulmuştur. Çok farklı etnik gruplar Misak-ı Milli sınırları çerçevesinde Türk milleti olarak adlandırılırlar.

Cihan İmparatorluğu kurmuş bir milletin Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Cumhuriyet rejimini seçmesi olağan üstü bir devrimdir. Zira yine İlber Ortaylı’ya göre imparatorluklar yıkılmak üzere kurulurlar. Son Doğu Roma İmparatorluğu olan Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışı kaçınılmaz bir sondu. Bu sona gidişi görüp üstün öngörüleriyle hareket eden Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları Ankara’da bir meclis ve hükümet kurup bu devrimin fitilini ateşlemişlerdir.

Cumhuriyet devrimi beraberinde ekonomi, sanayi, eğitim ve sağlık hizmetlerini de getirmiştir. Bu hizmetlere özetle göz atıp yazımızı sonlandıralım;

Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı döneminde kurulan bazı fabrikalar;

Gemlik Suni (Sung) İpek Fabrikası, Isparta Gülyağı Fabrikası, İzmit Kibrit Asidi Fabrikası, Zonguldak Seramik Fabrikası, Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası, Çimento Fabrikası, Karabük Demir Çelik Kombinası, İzmit Kağıt ve Selüloz Tesisleri, Keçiborlu Kükürt Tesisleri, Bakırköy Pamuklu Dokuma Fabrikası, Kayseri Pamuklu Dokuma Fabrikası, Nazilli Pamuklu Dokuma Fabrikası, Malatya İplik ve Dokuma Fabrikası, Iğdır İplik Fabrikası, Bursa Merinos Kamgarn Mensucat Fabrikası, Kastamonu Kendir Sanayi Fabrikası'dır.

Ayrıca Kırıkkale Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, Sümerbank, İş Bankası, Türkiye Sanayi ve Maden Bankası, Eskişehir ve Turhal Şeker Fabrikaları’nın yanında Nuri Kıllıgil Silah Tesisi, Nuri Demirağ Uçak Fabrikası, Şakir Zümre Tabanca Tesisi önemli özel üretim tesisleri oldu. Bu dönemde Teşvik Sanayi Kanununun kabulü dikkat çekicidir. Ayrıca 3011 km demiryolunun yapımı çağdaş taşımacılığın önemli bir aşamasıdır.

1921’de Maarif Kongresi’nin toplanması sonrasında yabancı okulların tüzük ve yönetmeliklerindeki değişiklikler, Tevhidi Tedrisat Kanunu ve Harf Kanunu ve gençlere milli varlığın öğretilmesi, milli varlık ve halkla çatışan tüm unsurlarla mücadele gereği kararları başlı başına eğitim seferberliğidir.

Ankara, Diyarbakır, Erzurum, Sivas, Haydarpaşa, Trabzon, Adana Numune hastaneleri kurulmasının yanında, devlet sağlık örgütünü genişletmek, hekim, sağlık memuru ve ebe yetiştirmek, sıtma, verem gibi hastalıklarla savaşmak, sağlıkla ilgili yasalar yapmak, hizmetleri köylere götürmek, Merkez Hıfzıssıhha Enstitüsü ve okulu kurmak gözetlenen ilk hedefler arasındaydı.

Cumhuriyet devrimi bugün dünyanın ilk 25 ekonomisi arasına girme başarısını göstermiştir.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 28 Ocak 2022
İmsak 06:01
Güneş 07:29
Öğle 12:39
İkindi 15:15
Akşam 17:39
Yatsı 19:02
5
açık