DİLİN DÜZENEĞİ !

   Her dil bir kurallar dizini içinde birimlerini oluşturur. Dil düzeni dilin çok yönlülüğü ile işlerlik kazanır. İnsan beynine dayanan bu etkinlik duyduklarımızın,
okuduklarımızın bildiğimiz göstergelerle eşleşmesi sonucu çok yönlü bir anlatıma dönüşür. Örneğin, nesnenin göstergeye dönüşmesi soyutlaşmayı, göstergenin nesneye
dönüşmesi somutluğu sağlar.
Dilin çok yönlülüğü anlatımlarda kendini gösterir. Dilin parçalı (ek,kök), parçalar üstü (vurgu, ton) özellikleri dilin çok yönlülüğünde önem taşır. Kimi parçaları daha baskılı
okuyarak anlam değişikleri sağlayabiliriz.
Biçim birim sözcüğe yeni anlamlar yükler.
Örneğin,
bir kutu, adamın bir-i, bir-i-s-i, bir bir vb

Dilde ses bilim dilin dış yönü, dil sesleridir. Ses birleşimleri düzeniyle sözcük oluşur. Bu oluşumda yeni anlamlar, ses düşmeleri, değişimleri gerçekleşir. Sözcükleri
okumada vurgulama, tonlama ile yeni anlamlara ulaşırız.
Örneğin, kış, kuş (-ı ) , ( -u)
Vurgu son hecede olunca
ka zan : araç
yap ma : yapay
yaz ma : elle yazılmış
kaz ma : araç
ka zan : yer adı
or du : yer adı
sirke ci : sirke satan

Vurgu ilk hecede olunca
Özel ada dönüş
Ka-zan,
Kes-kin,
Pa-zar,
Çeş-me,
Bayındır,
Yatağan

**************************
yaz ma : olumsuz buyuru
or du : asker
kaz ma : olumsuz buyuru
Dilin biçim birimi Türkçede kök-ek , sözcük – sözcük gerçekleşir.

taş-lık, * ev-li * o-n-lar * söz-lük (lik) - sel * iyi-lik
boya –n- * ocak – çı (-cı) * diz – gi - sel
Dilde deyimler, kalıplaşmış öğeler çeviriyi gerçekleştirmede zorluk çıkarabilir. Bu durumda sözcüğün gerçek ve değişmece anlamları ayrı ayrı değerlendirilmeli.
Sen yüzüne sürgün olduğum kadın (Cemal Süreya )
Ben sana mecburum ( Attila İlhan )
Tüm bu yaratımlar Türkçenin yaratıcılığı özelliğiyle açıklanabilir.

Önceki ve Sonraki Yazılar