14.04.2021, 08:59

EDEBİYET CEPHESİ (1)

Yaşayan En Büyük Türk Şairi kim? 

Bir dilin en büyük şairi, o dilin ve kültürün mücadele geleneği içinde yetişmiş bütün büyük şairleri arasından, seçilir. Yunus Emre, neredeyse bin yıllık tarihin karanlığını delip geçiyor ve bugüne pırıl pırıl Türkçe ırmağıyla ulaşıyor. Büyüklük yasasına bütünüyle uyan Nazım Hikmet de her geçen yıl daha geniş yığınlar tarafından benimsenip seviliyor
Bir gazetenin düzenlediği yarışma sonucunda 50 kişilik seçici kurul, Hilmi Yavuz’u “Yaşayan en büyük Türk şairi ilan etti. Bu saptamanın, adil olmadığı yönünde geniş bir çevrenin tepkisiyle karşılaştıksa da işin özüne inen olmadı. Böyle bir vakıadan yola çıkarak “Kimlere büyük, kime en büyük şair denilir, büyük şairi oluşturan ölçüt nedir?” bağlamında konuyu biraz derinleştirelim.  

DAĞLARCA, ŞAİRE YAKIŞANI YAPTI
Yaşayan en büyük Türk şairi kim? Niçin böyle bir sorgulamaya gerek duyuldu? Tam 54 yıl geriye gidelim. Ülkelerin içişlerine karışmayı kendine iş edinen ABD, oluşturduğu Uluslararası Şiir Formu aracıyla, her ülkenin yaşayan en büyük şairini seçme girişimi başlattı. Bazı ülkelerin bazı şairleri, o ülkenin en büyük şairi seçilerek onurlandırılacak. Bu seçimi de elbette Amerikancı medya icra edecek. 
Buna göre 1968’de Türkiye’den Fazıl Hüsnü Dağlarca, “Yaşayan en büyük Türk şairi” seçildi ve ilan edildi. Haber Türkiye’de yayıldı. Ne kötülük var bunda, demeyin. Önünde, yanında, hele de arkasında bir şey arayın. Şimdi dikkat, bu kültürel jestin hemen ardından ABD 6. Filosu Türkiye’ye dümen kırdı, İstanbul Limanı’na girdi, demirledi. Aralarında bağ var mı? Var, hem de nasıl. Dağlarca ödülünü almak üzere resmen ABD’ye davet edildi. Anca şair, bir şaire yakışanı yaptı. Yanki’nin davetini geri çevirdi. 

EN BÜYÜK ŞAİR UYGULAMASI DEVAM ETTİ
2004’te, kendi evinde yaptığım bir söyleşide Dağlarca’ya bu ABD ödülünü hatırlattığımda, o muzip bakışıyla bana pantolonunun önünü işaret etti. Böylece verdiği değeri beden diliyle göstermiş oluyordu şair. Dağlarca’nın dünyadan ayrıldığı 2008’de, Milliyet Kitap, milli bir görevi yerine getirmek üzere, yine 50 kişilik bir jüriyle yaptığı seçim sonucu bu kez Gülten Akın’ı Yaşayan En Büyük Türk Şairi ilan etti. Yine tepkiler birbirini izledi. 
Gülten Akın 2015’te bu dünyadan göçtü. Bu kez, kimsenin aklına yaşayan en büyük Türk şairini yenilemek, boşalan koltuğu doldurmak gelmedi. Tam 6 yıl sonra, birden aynı kurum Hilmi Yavuz’u sahneye çıkardı. Ne değişti acaba?

YAŞAYAN EN BÜYÜK DÖRT ŞAİRİMİZ
Yaşayan en büyük Türk şairi kim? Burada büyüklükten kasıt ne? Neye göre büyük. Elbette doğum tarihiyle belirlenecek yaş büyüklüğü değil. Öyle olsa, Memet Fuat’ın Çağdaş Tür Şiiri Antolojisine bakarsın: Bugün için yaşayan en büyük 4 şairimiz var. 1. Cevat Çapan (18 Ocak 1933), 2. Sezai Karakoç, “en büyüklüğü” sadece 4 günle kaçırıyor (22 Ocak 1933). Ardından Hilmi Yavuz (14 Nisan 1936) ve Özdemir İnce ay farkıyla (1 Eylül 1936) yaşayan en büyük Türk şairleri arasında. İki 33’lük, iki de 36’lık. Dört şairimize de uzun ömür diliyorum. Fakat sanatsal büyüklüğün yaşla başla ilgisi olmasa gerek. 

SEÇKİN SEÇİCİLERİN SEÇTİKLERİNİN SEÇİMİ
Peki, büyük şair neye göre belirlenecek? Elbette bu saptama şairin yapıtlarına değer biçilerek yapıldığı izlenimiyle gerçekleşecek. Böylece seçiciler kurulu kendi niyetine göre  ‘adil”  seçim yapmış olacak. Öyle de oluyor. Yoksa en üst bir edebiyat kurumunun bile hakkaniyetle altından kalkabileceği iş değil. 
Seçiciler kurulu kim? En tepedeki “en seçkinler,”  halk nezdinde görev alacak seçici kurulu seçmek üzere “seçicileri seçecek seçkin seçilenler” kurulunu belirler. Onlar da nihai seçici kurulunu seçer. Ardından en seçkin kişilerin seçtiği seçicilerin oluşturduğu asil seçici kurul işbaşı yapar. 
Seçili seçkinlerin seçtiği seçiciler kurulunun seçimini yapabilmek için seçilecek kişinin etrafına bir iki seçilebilir evsafta, seçilebilme olasılığı olan ancak seçilemeyecekler yerleştirilir. Amaç “gerçek seçilecek olanı seçiyoruz” görüntüsüyle ortamı karartarak, seçimlere gölge düşmesini önlemek. Fakat asıl gölge o zaman düşüyor. 

BU SEÇİLMENİN İTİBARİ KARŞILIĞI NE?
Bu sözlerimi yadırgadınız mı? Bakın, seçilen  “Yaşayan En büyük Türk Şairimiz” Hilmi Yavuz beni nasıl doğruluyor. Dağlarca 2008’de bu dünyadan göçüp yerine Gülten Akın seçildiğinde Hilmi Yavuz ne demiş: "Bir başka 50 jüri üyesi olsaydı, 'Yaşayan En Büyük Türk Şairi' sorusunda bir başka şair öne çıkardı. Yani bu seçimler birbiriyle örtüşmeyebilir. Bu tip değerlendirmelerin Türkiye'de gerçek bir karşılığı olduğu kanısında değilim. Bir gerçekliği dile getirmiyor. Bunların herhangi bir itibari konumu yoktur.” 
Hilmi Yavuz’u seçen bugünkü seçicilerden Haydar Ergülen o zaman da seçiciymiş ve şöyle demiş: "Bu tür şeyleri gereksiz buluyorum. Dağlarca ve İlhan Berk için 'yaşayan en büyük şair' ve 'en genç şair' unvanları vardı. Bu sıfatlar onlarla birlikte gitti.” Ortada bir tutarsızlığın olduğu kesin. Çünkü seçimde herkesin kendi anlayışına, zevkine, siyasi, ideolojik duruşuna göre öznel zevkler, görüşler ağır basıyor. Peki, sanatsal büyüklüğün evrensel bir ölçütü yok mudur? 

BÜYÜK ŞAİR KİME DENİR?
Bir şairin büyüklüğü nasıl belirlenir? Bunu kim, nasıl, nerede, ne zaman, niçin saptar? Filanca şair, ressam, müzikçi, edebiyatçı büyük müdür, değil midir? Yoksa orta karar mıdır? Bütün sanatçılar için bu soru sorulabilir. Balaban büyük ressam mıdır, değil midir? Bunun bir saptama yolu yöntemi, yasası var mıdır? Yok mudur? Bana göre vardır. Nasıl mı? Öteden beri önüne gelen sevdiği sanatçıyı, şairi büyük olarak ilan ediyor. Bu olamaz mı? Elbette kişisel olarak olabilir. Herkesin gönlünde bir aslan yatar. 
Ancak mesele kamuoyunu, milleti ilgilendirdiğinde iş değişir. Başımıza gelecekleri biliyormuş gibi bir süredir Aydınlık’ta yazıyor, Ulusal Kanal ekranından sanatçıyı büyük yapan özellikleri anlatıyorum. Büyük şair, büyük sanatçı nasıl olunur? Ayırt etmeksizin, taraf tutmaksızın. Kimlere büyük şair, büyük ressam, büyük romancı vb. denir? >>Devamı yarın…

Yorumlar (0)
24
açık
Namaz Vakti 20 Eylül 2021
İmsak 04:34
Güneş 06:00
Öğle 12:20
İkindi 15:46
Akşam 18:30
Yatsı 19:50