21.09.2021, 08:26

KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

İklim sistemini; atmosfer, hidrosfer jeosfer, biyosfer ve kriyosferi (yeryüzündeki buz ve kar) içerir.

Sistem bu beş küre arasında meydana gelen enerji ve su buharı alışverişini kapsar.

Yerkürenin iklim tarihinin yüzlerce yıl ölçeğindeki analiz teknikleri, deniz tabanı çökeltileri ve oksijen izotop analizlerinden elde edilen bulguları içerir. Deniz tabanı çökeltilerinin içerdikleri organik kalıntıların sayısı ve çeşidinin geçmiş dönem deniz yüzeyi sıcaklıklarının göstergesi olması nedeniyle dünyamızdaki iklim değişikliğinin yararlı kayıtçılarıdır.

Hava farklı gazların bir karışımı olup bileşimleri zamandan zamana ve yerden yere değişir. Su buharı,  toz ve diğer değişken bileşenler çıkarıldığında iki gaz azot ve oksijen, kalan kuru havanın hacminin %99’unu oluşturur. Karbondioksit, her ne kadar küçük miktarda bulunsa da Dünya’dan yayınlanan enerjinin etkili bir soğutucusudur ve bu nedenle atmosferin ısınmasını etkiler. Havanın iki önemli değişken bileşeni su buharı ve aerosollerdir (ufacık katı ve sıvı parçacıklar). Karbondioksit gibi su buharı da Yeryüzünden yayınlanan enerjiyi soğurur. Aeroseller çok önemli olup, bu görünmez parçacıklar su buharının yoğuşabileceği yüzeyler olarak davranırlar ve aynı zamanda Güneş’ten gelen enerjinin iyi bir soğurucu ve yansıtıcılarıdırlar.

İklim değişikliğini açıklamak için pek çok farklı yorum formüle edilmiştir. İklim değişikliğinin “doğal” mekanizmaları (insan faaliyetleri ve ilişkisiz sebepler) için güncel ipotezler olarak;

  • Yer’in kıtalarını ekvatora doğru yaklaştırma veya ekvatordan uzaklaştırma şeklinde yeniden düzenleyen plaka hareketleri
  • Dünya’nın yörüngesindeki değişimler ki bunlar yörüngenin şeklindeki değişimleri (eksantrisite) ,Dünya’nın ekseninin yörünge düzlemi ile yaptığı açıdaki değişimleri (obliklik) ve-veya eksenin yalpalamasını(presesyon) kapsar
  • Yüzeye ulaşan Güneş radyasyonunu azaltan yanardağ patlamaları
  • Güneş lakeleri ile ilişkili olarak Güneş’in enerji çıktısındaki değişimleri içerir.

İnsanlar binlerce yıldır çevresel ortamı değiştirmektedir. İnsanlar arazi kullanımı ve arazilerin aşırı otlatılması ile arazi örtüsünü değiştirerek, yüzey yansıtıcılığı, buharlaşma oranları ve yüzey rüzgârları gibi çok önemli iklimsel faktörleri değiştirdiler, ayrıca atmosfere karbondioksit ve diğer eser gazları (metan,azot oksit ve kloroflorokarbonlar) ekleyerek küresel iklim değişikliğine önemli oranda katkıda bulunmuşlardır.

İklim sisteminin herhangi bir bileşeni değiştirildiğinde bilim insanları, iklim geri besleme mekanizmaları olarak adlandırılan, pek çok olası çıktıyı dikkate almak zorundadır. İlk değişimi güçlendiren değişimler pozitif geri besleme mekanizmaları olarak adlandırılır. Örneğin, daha yüksek yüzey sıcaklıkları buharlaşmada artışa sebep olur. Bu durum atmosfere geçen fazladan su buharının Yeryüzü’nden yayınlanan radyasyondan daha fazla soğuracağı için atmosferin sıcaklığını daha da arttırır. Diğer taraftan, negatif geri beslenme mekanizmaları ilk değişime zıt yönde ve onu dengeleme eğiliminde sonuçlar üretir. Buna örnek olarak, artan bulut örtüsünün atmosferi ısıtmaya yarayan Güneş enerjisi miktarı üzerinde negatif etki verebilir. Ayrıca atmosferin aerosol içeriğine katkı yapan insan faaliyetleri de önemli bir etkendir. Aerosoller, Güneş ışığını uzaya geri yansıtarak net bir soğutma etkisine sahiptirler. Aerosollerin bugünkü iklime etkisi önceki birkaç hafta sırasında salınan miktar tarafından belirlenir. Öte yandan, karbondioksit atmosferde çok daha uzun süre kalır ve iklimi on yıllarca etkiler. İklim sisteminin çok karışık olması sebebiyle atmosferde artan karbondioksit seviyeleri sonucu oluşabilen spesifik bölgesel değişikliklerin tahmini spekülatiftir. Bununla beraber, sera ısınmasının bazı sonuçları:

  • Dünyanın su kaynaklarının dağılımının değişmesi
  • Deniz seviyesinde olası bir yükselme
  • Daha güçlü tropikal siklonlar
  • Arktik deniz buzulları ve donmuş toprakların kapladığı alanda değişiklikleri kapsar.

İklim değişikliğinin karmaşıklığı sebebiyle gelecekteki değişikliklerin hepsi öngörülemeyebilir. Bu nedenle “sürprizler”(iklimde nispeten ani beklenmedik değişikler) mümkündür. Daha yaşanabilir bir dünya için tüm ülkeler iklim değişikliği için ortak kararlar alıp acilen uygulamak zorundadırlar.

Güzel günler dileğiyle.

Yorumlar (0)
17
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 24 Ekim 2021
İmsak 05:11
Güneş 06:36
Öğle 12:10
İkindi 15:06
Akşam 17:35
Yatsı 18:55