Osmanlı’daki Misyoner Okulları!

osmanli1.jpgProf. Dr. Yahya Sezai Tezel, Osmanlı İmparatorluğunun son yüzyılında Hıristiyan teba eğitim ve sağlık özellikleri açısından Müslüman tebanın çok önüne geçtiğini belirterek; ‘Bunun temel sebebi, Osmanlı devletlerinin Hıristiyan Avrupa ve Amerika vakıflarının misyon okulları ve hastaneleri açmasına izin verirken, bu kurumların sadece Hıristiyan ve Yahudilere hizmet vereceği, Müslüman tebadan uzak duracağı koşulunu koymuş olmasıydı.

Trakya, İstanbul ve Anadolu 1914-1923 arasında Hıristiyan nüfusunu çok büyük ölçüde kaybettiğinde, nispeten daha iyi eğitimli, daha iyi sağlıklı, imalat ve tarımda daha çağdaş teknolojileri bilgileri öğrenmiş ve kullanan, dünyanın geri kalanı ile daha çok etkileşme içinde olan nüfusunun büyük bir bölümünü kaybetti. Müslüman nüfus içinde modern eğitim görmüşler büyük ölçüde devlete çalışan Harbiye, Tıbbiye, Mülkiye ve Mühendishane mezunları ve kıyı şeridinde İzmir, Giresun, Trabzon gibi liman şehirlerinde az sayıdaki ticaret ve imalat erbabı idi.

Ben 1914 öncesindeki Misyon okullarına bakmak istiyorum. Önce hangi devlet kaynaklı hangi okulun hangi yılda nerede kurulduğunu bilginize arz etmek istiyorum. İstanbul ve İzmir'deki misyon okullarının neredeyse hepsi Cumhuriyet döneminde hükumetin Milli Eğitim Bakanlığının gözetiminde işlevlerini sürdürdü. Bunları bilinen yaşayan kurumlar. Anadolu'da unutulmuş okullarla ilgili bir iki fotoğraf da paylaşacağım. Osmanlı'dan Cumhuriyete geçişin sosyal tarihini bilmiyoruz. Öğrenmemiz gerekiyor.’ Dedi.

Yahya Hoca, ‘Aşağıdaki liste büyük bir olasılıkla eksiktir. Bunu bir başlangıç liste olarak düşünmek gerekiyor’ diyerek Osmanlı İmparatorluğunun son yıllarındaki okulları ve bulundukları illerin listesini verdi. İşte misyoner okullarının listesi;

American Schools

Euphrates College in Harput (1852)

Robert College of Istanbul (1863)

Talas American College in Talas, Kayseri (1871)

Central Turkey College in Gaziantep (1874)

Üsküdar American Academy in Istanbul (1876) (former American Academy for Girls)

American Collegiate Institute, Izmir (1878)

Adana American College for Girls (1880)

Anatolia College in Merzifon, Amasya (1886)

Tarsus American College, Mersin (1888)(former St. Paul's College in Tarsus)

International College in Izmir (1891)

Austrian Schools

St. George's Austrian High School in Istanbul (1882)

German Schools

Deutsche Schule Istanbul in Istanbul (1868)

French Schools

Lycée Saint Benoît d'Istanbul (1783)

Lycée Français Sainte Pulchérie, Istanbul (1846)

Lycée Français Notre Dame de Sion, Istanbul (1856)

Lycée Français Saint Joseph d'Istanbul, (1870)

Lycée Saint-Joseph d'Izmir (1880)

Lycée Français Saint-Michel, Istanbul (1886)

Lycée Français Sainte-Euphémie, Istanbul (1895)

Italian Schools

Liceo Scientifico Italiano I.M.I., Istanbul

***

 

Yahya Hoca’nın yazısına ve verdiği listeye Serhan Yücel katkıda bulundu ve şöyle dedi;

-İstanbul ve İzmir'dekiler dahil misyon okullarının büyük bir bölümü Cumhuriyet döneminde varlığını sürdüremedi.

İkinci Abdülhamit'in ilk yıllarında Osmanlı genelinde 72 Fransız Okulu, 83 İngiliz Okulu, 465 Amerikan Okulu, 7 Avusturya Okulu, 7 Alman Okulu, 24 İtalyan Okulu, 44 Rus Okulu (tamamı Beyrut'ta), 2 İran Okulu, 3 Yunan Okulu (tamamı İzmir'de) bulunmaktaydı. (Yalnızca yabancı okullar, sayılara azınlık okulları dahil değil).

İkinci meşrutiyet'in ilk yıllarında yani Abdülhamit'in saltanatının son günlerinde ruhsatlı çalışan yabancı okul sayısı iki binleri aşmıştı. (Osmanlı arşivinde karşılaştığım bir belgede ruhsatsız çalışan yabancı okul sayısının 6 binleri aştığı ifade edilmektedir.)

Cumhuriyetin ilanı, Lozan, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve yabancı okullar düzenlemelerinden sonra 1925 yılına gelindiğinde yabancı okulların sayısı 76'ya düşmüştü. (37'si Fransız Okulu, 17'si İtalyan Okulu, 10'u ABD Okulu, 12'si diğer).

***

osmanli.jpg

Osmanlı’nın son döneminde onca misyoner ve yabancı ülkelerin okulu olduğunu biliyordum, ama sayılarının binlerle ifade edildiğini ilk kez Serhan Yücel beyin Osmanlı arşivlerinden yararlanarak verdiği bilgilerden öğreniyorum.

İmparatorlukta 10-20 değil tam 465 Amerikan, 83 İngiliz, 72 Fransız, 44 Rus okulu… Cumhuriyet ilanı sonrası gelen Tevhid-i Tedrisat kanunu çıkarılmasaydı yani eğitim birliği sağlanmasaydı bu ülke kurulduğu yıllarda Osmanlının son dönemi gibi olur ve o gün yıkılırdı.

Ve ne hazindir ki bu ülkede son yıllarda Tevhid-i Tedrisat kanununa aykırı işler yapılıyor. Korkarım bu gidişle sonumuz Osmanlının sonu gibi olmaz!

Yahya Hocaya ve Serhan Yüce beye, verdikleri bilgiler için teşekkür ediyoruz.

 

Başkanlık Konutu!baskanlik-konutu.jpg

Trabzon Belediye Başkanlarının, valilerin, tugay komutanının vs. gibi başkanlık konutu olmasını öneren ilk kişilerden biriyim. Daha önce yazmıştım. Eski başkanlardan Volkan beye, mutlaka belediye başkanlık konu yapmalısın, demiştim. O da Atatürk Köşkünün güneyinde Vali konağı ile köşk arasındaki alana konut yapma girişimi oldu. Başkanlık ömrü yetmedi. Orhan Gümrükçüoğlu’nun başkanlık konutu diye bir derdi yoktu. Çünkü Trabzon’da çok sayıda başkanlık konutu olacak evi, villası vardı.

Murat Zorluoğlu başkan olduktan sonra bu konuyu yine gündeme taşımıştım. Başkanlık konutları, o makamdaki kişinin şahsi malı değil. Belediyenin malı. Seçilen başkanın başkanlığı süresince oturacağı, misafir kabul edeceği mekan.

Geçenlerde bir okurumuz, Başkan Zorluoğlu’nun Ramada Oteli karşısında Çimenli köyünde bahçeli bir başkanlık konutu yaptıracağını söyledi. Zorluoğlu, ister Çimenli’de isterse Köşk’te nerede yaptırırsa yaptırsın, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanının mutlaka bir mülkü belediyeye ait konutu olmalı. Bu konuda kim ne söylerse söylesin, hava cıvadır!

Dün Ali Savaş başkanlık konutu üzerine iki satır yazdı. Ali ara sıra doğru şeyler yazar bir kardeşimizdir. Dünkü yazısı da bu doğrularından biridir.

Yalnız Büyükşehir Başkanının değil, Ortahisar Belediye Başkanının da bir başkanlık konutu olmalı. Ortahisar kaymakamının resmi konutunun olduğu yerde ilçenin belediye başkanının da konutu olmalıdır. Buna da itiraz etmiyorum.  

 

 

Önceki ve Sonraki Yazılar