Av.Çağla Yavuz Uzun

Av.Çağla Yavuz Uzun

SENDİKAL TAZMİNAT 

Sendikal tazminat, işçinin işe alımında, işine devamında veya işine son vermede, işçinin belirli ya da herhangi bir sendikaya üye olması veya üye olmaması, sendikal faaliyette bulunması ya da bulunmaması, sendikal faaliyete katılması ya da katılmaması nedeniyle işverenin ayrımcılıkta bulunması sonucu ödemek zorunda kaldığı bir tazminattır.

Sendikal Tazminat Hangi Koşullarda Alınabilir? 
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda, sendikalı olan ya da olmayan veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, iş koşulları veya iş sözleşmesine son verilmesi açısından işverenin ayrım yapamayacağı açıkça düzenlenmiştir (m. 25/2). Böylece işveren, işçinin sendikaya üye olması veya olmaması ya da sendika üyeliğinden çekilmesinden kaynaklı iş akdini feshedemez. İşçinin sendika üyesi olmasının ardından veya işçinin işvereninin baskısına rağmen sendika üyeliğini sürdürmesi halinde yapılan fesih, sendikal nedenle fesih olarak kabul edilmektedir. Yargıtay’a göre, işçinin sendika üyesi olması, yapılan feshin sendikal nedenle olduğunu göstermeye yetmemekte, işçinin sendikaya ne zaman üye olduğunu, üye olan başkaca işçilerin olup olmadığını, işyerinde sendika yetkisi olup olmadığını ve diğer maddi olayları tarihsel olarak incelemekte, diğer işçilerin de durumlarına bakmaktadır. (Yargıtay 9.HD’nin 10.01.2019 tarih 2018/10818E. 2019/675K.)
İşçi sendika üyeliğine zorlanamayacağı gibi, iş sözleşmesinde sendika üyeliğinden çekilmeyi zorlaştıran hükümlere de yer verilemez. İşçinin sendika üyesi olma özgürlüğü olduğu gibi, belirli bir sendikaya üye olmama, sendikaya üye olmama ya da sendika üyeliğinden çekilme hakları vardır. İşveren bu sebeplerden işçinin iş akdini feshederse bu fesih de sendikal nedenle yapılmış fesih kabul edilir. Bununla birlikte, işverenin istediği sendikaya üye olmaması sebebi ile işçinin iş akdinin feshedilmesi de iyi niyet kurallarına aykırıdır. İşveren bir sendikaya, toplu iş sözleşmesi ile sadece bu sendikanın üyelerini çalıştıracağını taahhüt eder ve bu sendikaya üye olmayan işçilerin iş akdini feshederse, feshin sendikal sebeple yapıldığı kabul edilmektedir. 
İşveren, iş akdini sonlandırırken eşit davranma yükümlülüğü olduğundan sendikalı, sendikasız işçi ya da farklı sendikaya üye işçiler arasında ayrım yapamaz. Özellikle, işyeri veya işletmenin ekonomik ve teknik gerekliliklerinden kaynaklı işyerinde toplu işçi çıkarma durumunda, işveren, işçiler arasında sendikalı- sendikasız işçi ayrımı yapamayacaktır. İşveren iş akdini sonlandırmada ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, devamsızlık gibi haklı nedenleri olsa da, çalışanlar arasında sendikal sebeple ayrım yapması halinde, işverenin sendikal nedenle fesih yaptığı kabul edilecektir.
İşçinin kanuni bir greve katılması da sendikal faaliyettir. Kanuni bir grev kararının alınmasına katılma, bu kararı teşvik etme, greve katılma ya da greve katılmayı teşvik etme sebebiyle çalışanın sözleşmesinin feshedilemeyeceği Kanun’da düzenlenmiştir (m. 66/2). İşçi bu halde de sendikal tazminat almaya hak kazanacaktır. 
Esasında işçilerin sendikal faaliyete katılma hakları sınırsız değildir. Burada işçinin sendikal feshe karşı korunmadan faydalanması için, faaliyetin anayasal ve kanuni sınırlar dahilinde olması gerekir. İşçinin katıldığı sendikal faaliyet işyerinin düzenini, disiplinini ciddi derecede bozuyorsa, işverenin feshi kötü niyetli bir fesih olarak kabul edilmeyecek, fesih meşru hale gelecektir. 
Sendikal nedenle feshin hukuka aykırı olarak nitelendirilmesinin ve yaptırımlara bağlanmasının amacı, işçinin sendika özgürlüğünden yararlanması sonucu işini kaybetme riskiyle karşılaşmasının engellenmesi olduğundan, fesih işleminin işveren ya da işçi tarafından yapması önem taşımamaktadır. Her iki fesih durumunda da koşulları bulunması halinde işçi sendikal tazminata hak kazanacaktır. 

Sendikal Tazminat Nasıl Hesaplanacaktır?
6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin 4. fıkrasına göre, sendikal tazminatın miktarı, işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere hakimin takdirine göre belirlenecektir. Böylece hakim, sendikal tazminatın belirlenmesinde alt sınırdan uzaklaşma imkanına sahip olup, somut uyuşmazlıkta, sendikal feshin ağırlığı, işçinin sendikal örgütlenmedeki görevi, işçinin pozisyonu, işçinin nitelikleri, işçinin işyerindeki kıdemi gibi hususları gözetmektedir. Böylece, sendikal tazminat miktarı arttırılabilecektir. Tazminat hesabında, işçinin sözleşmesinin feshedildiği tarihteki son ücreti dikkate alınmaktadır. Sendikal tazminata yasal faiz uygulanmaktadır. Sendikal tazminat ücret niteliği taşımadığından on yıllık genel zamanaşımına tabidir. 

Hangi Mahkeme Görevli ve Yetkilidir?
Sendikal tazminat talepli davalarda iş mahkemeleri görevli ve yetkilidir (STİSK m. 79). 7036 sayılı İş Kanunu’nun 6. maddesine göre, işçinin doğrudan sendikal tazminat talepli açtığı dava veya işe iade davası için yetkili mahkeme, davalı işverenin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ya da işçinin işi ya da işlemi, çalışmasını yaptığı yer mahkemesidir. 

***
KAYNAKLAR
Haluk Hadi Sümer, İş Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2018
Melda Sur, İş Hukuku Toplu İlişkileri, Turhan Kitapevi, Ankara, 2017
Esra Başkan, İş Sözleşmesinin Sendikal Nedenle Feshi, Turhan Kitapevi, 2013
www.yargıtay.gov.tr. 

avcaglayavuz@gmail.com
 

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Haber yorum bölümünde Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.