Prof. Dr. Yahya Sezai Tezel

Prof. Dr. Yahya Sezai Tezel

Şevket Süreyya Aydemir hakkında aklıma gelenler!

   Kuzey Ekspres Gazetesi yazarı Turhan Eyüboğlu’nun Şevket Süreyya Aydemir'in Suyu Arayan Adam kitabı hakkındaki yazısı büyük beğeni topladı. Yazarımız Prof. Dr. Yahya Sezai Tezel, Eyüboğlu’nun bu yazısını okuduktan sonra, ‘bilgi notu’ olarak şunları yazdı…
   Ben ve Nisa (Yahya hocanın eşi), doktora tezim üstünde çalışırken randevu alıp evine gittik. 1930'lar ve 1940'larda Sanayi Dairesi Başkanı olarak, "Üçüncü 5 Yıllık Plan", "Dördüncü 5 Yıllık Plan" ve "devletçi" sanayileşme stratejisinin devam edeceği varsayımı ile savaş sonrasındaki devletin imalat ve madencilik sanayileri, limanlar, demir ve karayolları vb. gibi konu ve sektörlerde yapacağı yatırımlar üstünde çalışmıştı. Konuyu en iyi bilen bir iki kişiden biriydi. Bana doktora tezimde kullandığım kopyası özel arşivinde olan birçok belge, rapor verdi. Evinden dışarı çıkarmamıza izin vermedi. Ben ve Nisa kağıt kalem yöntemi ile birçok gizli kararnameyi, tabloyu, raporu kopyaladık. Bir akşam bizim eve yemeğe geldi. Ayva mevsimiydi. Yani kışa doğru günlerdi. Kayaş'ta zamanında Ankara'dan atla gidip geldiği çiftlik evinin bahçesindeki ayvaları toplama izni verdi. Eve bakan bir görevli vardı. Banliyö treniyle Nisa’yla Kayaş'a gittik. Bahçede oturduk. Ayva topladık. Bahçelievler’de iki katlı evlerinde yaşıyordu. Karısıyla küstü. Arada bir eşi alt kata iniyor bir şey alıyor veya bırakıyor sonra kendi katına çıkıyordu. Çok anısı var anlattığı Behice Boran ve Hikmet Kıvılcımlı hakkında. Onun bir "Tatar teorisi" vardı. Her ikisinin de siyasi tavırlarını "Tatar" olmaları ile açıklıyordu. Bu anıları belki başka bir gün ayrıca yazmak gerekir.
Bana verdiği desteğin teşekkürünü şimdi yedinci baskısı eğer Covid 19 izin verirse İş Bankası Yayıncılık tarafından basılacak olan Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, 1923-1950 kitabımda yazdım. Önemli bir yazardı. Tek Adam (Atatürk'ün biyografisi, 3 cilt), İkinci Adam (İsmet İnönü'nün biyografisi, 3 cilt), Menderes'in Dramı ve Enver Paşa kitapları okumuş gibi yapmayan okuyan her Türkiye tarihi meraklısının elinin altında bulunmalıdır.

  Menderes'in Dramı kitabı metodoloji olarak da çok farklıdır. Psikoanalitik yorum girişimi vardır bu çalışmasında. Aydemir, arkadaşı ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin Psikiyatri bölümünün despot ve cinsel hayatının renkli olduğu söylenen ünlü hocası Rasim Adasal ile Menderes'in bi-polar kişiliğini, şiddetli ağlama nöbetleri yaşadığı histeri krizlerini açıklayabilmek için birlikte çalışmıştır.
Bütün eserleri arasında elbette ki Suyu Arayan Adam, Talat Paşa, Enver Paşa, Cemal Paşa ve bunların peşine takılan İttihatçıların ne kadar büyük kumar oynadıklarını, Rus İhtilaline katılan ve bir kısmı sonra Türkiye'ye dönüp Atatürk ve İnönü'ye sığınıp devlette önemli görevlere getirilen genç Türk komünistlerin hangi ümitlerle Rusya’ya geçtiklerini, ihtilal anılarını, Türkiye'de yeni Cumhuriyet rejiminin bu devlete biat etmiş Marksistler açısından nasıl değerlendirildiği meseleleri açısından mutlaka okunması gereken bir temel kaynaktır.
   Şevket Süreyya Aydemir, sosyalist bir Kemalizm yorumu-tezi ile 1960 sonrasındaki YÖN'cü hareketin de fikir babası sayılabilir. Ama mutlaka belirtmem gerekiyor ki, benim onu tanıdığım yardımı aldığım 1969, 1970 yıllarında tamamen günlük siyasetin dışında idi. Türkiye İşçi Partisi'ndeki Aybarın Aren-Boran ikilisi tarafından devrilmesi, Hikmet Kıvılcımcılık, Milli Demokratik Devrim gibi konuları dışarıdan izliyor, anektodlarla yorumluyordu. O kadar. Ölümünden sonra arşivini aileden zengin İlhan Tekeli ve Selim İlkin satın aldılar. Arşivin şu an nerede olduğunu bilmiyorum.


Önceki ve Sonraki Yazılar