Tabakhane dönüşümü ve Necdet Kıran Yazıcı!

Trabzon Belediye Meclisinde de bir dönem meclis üyeliği yapan yüksek mühendis, mimar Necdet Kıran Yazıcı, dünkü yazısında Tabakhane vadisi ile Kore Seul’daki vadi restorasyonunu karşılaştırdı. Yazıcı yazısını; ‘Görüldüğü gibi Seul tecrübesi bize, Tabakhane’de yapılan işlerin doğruluğu ve yanlışlığı hakkında kanıta dayalı ölçülebilen iyi bir fikir veriyor. Buradan üç sonuca ulaşıyoruz: 
1-Ulaşım konusu; bu gibi yerlerde planlama beklendiği gibi sonuç vermiyor. Bize başka çözüm imkanlarının olduğunu gösteriyor. 
2-Kent merkezlerinde kaybedilen tarihi ve doğal değerleri bir süre sonra tekrar geri almak ihtiyacı, kuvvetli olarak geri geliyor ve tekrar büyük bedeller ödeniyor. 
3-Tarihi, doğal zenginlikler korunduğu zaman, bulunduğu yerin ekonomisine büyük gelir katıyor’ şeklinde noktaladı. 
Yazıcı’nın değerlendirmesine katılıyoruz. Ancak, yıllardır tahrip edilen, yağmalanan, yapılaşan bölgelerin eski haline getirilmesi için önce tarihe saygı, kültür birikimi, ileri görüşlülük sonra da para olacak. Bu ögelerin biri, birkaçı eksikse yol alman mümkün değildir. Alamadığımız da ortada. Bu kısa yorumumdan sonra Zağnos ve Tabakhane üzerine iki satır da ben yazayım.
***

Kore’nin başkenti Seul’de önce üzerine otoban yapılan ve daha sonra yıkılan ve geniş vadi boyunca park bahçe vs. yapılan bölgeyi 8-10 yıl önce gezmiştim. Suel’deki derenin hikayesi Yazıcı’nın anlattığı şekildedir. 
Kore’nin bir başka kenti Suwon’da da tıpkı Trabzon’daki Zağnos ve Tabakhane dereleri gibi kentin ortasından geçen ve tarihi Suwon kalesinin yanıbaşından akan bir ırmak var. Suwon ırmağının çevresi düz, Tabakhane ve Zağnos gibi vadi değil! Ayrıca derenin bir metre yakınına gecekondular yapılmamış. Şenol Güneş’in teknik direktörlüğünü yaptığı Seul FC’nin ile Suwon kentinin takımının maçını izlemek için bu kente de gitmiştim.
Suwon deresi yıllarca açıktan aktı. Sonra derenin kenarına yüksek duvarlar yapmışlar. Dere vadisi moloz yığınlarıyla dolmuş. Atık su da buna eklenmiş. Kirlilik dayanılmaz boyuta gelmiş ve sonunda Suwan Belediyesi derenin kenarındaki betonları vs. kaldırmış, dere yatağına tabii bir görüntü verdi. Vadi; Seul de olduğu gibi kentin mesire alanı oldu.
Trabzon Zağnos ve Tabakhane derelerinin etrafında 1960’lı yıllara kadar beton duvar yok. Dereler açıktan akardı, vadide mandalina bahçeleri ve tarlalar vardı. Zağnos deresinde su kemerinin o civarda su değirmeni bile vardı. 60’tan sonra iki köprünün deniz tarafında dere vadisi beton ile korumaya alındı. Bahçeli evler yıkıldı. Zağnos ve Tabakhane dereleri üzerinde karşıdan karşıya geçmek için küçük beton köprüler yapıldı. Bu tarihlerde dere suyu ile atık su aynı akarda idi.  1980 sonrası Belediye Başkanı Orhan Karakullukçu, iki derenin üzerlerini kapatmak için düğmeye bastı. Derelerin üzerinin kapatılmasını istemeyenleri ikna edebilmek için DSİ’den görüş aldı ve derelerin üzerine kapattı. Derelerin kenarına da kapalı atık su akarı yaptırdı.
***

Zağnos Vadisi dönüşüm projesi başladığında, derenin her iki yanında yıkılan evlerin hafriyatının kaldırılmasını, doğal taban üzerinde proje yapılmasını, derenin eski haline getirilmesini önerdik, onca yazı yazdık ama ne dönemin belediye başkanı Volkan Efendiye ne TOKİ yetkililerine dinletemedik. Zağnos deresinin akarı Orhan Karakullukçu’nun yaptırdığı akar olarak aynen korundu ve derenin üzerine bir dere akarı daha yapıldı. Çevredeki hafriyat kaldırılmadı hatta toprak ile örtüldü ve bugünkü şeklini aldı. 
Tabakhane Vadisinde de yapılan işlem, Zağnos vadisindeki işlemin hemen hemen aynısı. Tabakhane deresi kapalı akarı aynen korunuyor, üzerine daha geniş akar ve çevresine de oldukça yüksek beton duvar yapılıyor. 
Dünyanın bazı ülkelerinde benzer uygulama var. Mesela Tiflis’in ortasından akan nehir, yüksek beton duvarla çevrilmiş. Türkiye’de mesela Eskişehir’in ortasından geçen Porsuk çayında da benzer iş yapılmış.
Tabakhane deresi üzerinde yapılmakta olan yeni dere yatağının çevresindeki duvar yüksek olduğu için bu alana muhtemelen dolgu yapılacak. 
Suwon’da olduğu gibi dere, tabi yatağından akmayacak, dere kenarı toprak çim olmayacak!
Zağnos ve Tabakhane bölgesi kentin en işlek yerleri olsa çevresinin beton duvarla kaplanması normal karşılanabilir. Bu iki bölge, iki vadi, gezinti, piknik yapılacak bir alan. O nedenle derenin etrafının beton duvarla örülmesi işin kolaycılığına kaçmadır.
Gerçi, Büyükşehir Belediyesi’nin imardan sorumlu başkan yardımcısı Cengiz Çolak, deredeki su yükselmesini göz önüne alarak, koruma duvarı yaptırdıklarını söylüyor.
Moloz kavşağından başlayan ve Tabakhane deresinin doğusundan Hacıkasım’a ulaşan, Tabakhane köprüsünün cami tarafından geçen yolun yapılmasını doğru bulanlardanız. Bu yolun bir şeridi tünel akvaryum yapılacak yerin önünden geçiyor. Tabakhane deresinin, köprü ile deniz arasındaki kısmı da açıktan akmalı. Kadınlar Pazarının bulunduğu alan yıkılmalı, Pazar en fazla iki katlı olmalı ve eski halin bulunduğu yere kaydırılmalı. Eski halin karşısındaki alana da kale silüetini bozmamak şartıyla iki katlı otopark yapılmalı.
***
Sonuç olarak; iki dere vadisinde keşke hafriyat kaldırılsa ve dere doğal akarına bırakılsa, çevresi de cennet bahçesi olsa idi.
Yağma kültürünün egemen olduğu idarenin de buna göz yumduğu toplumlarda maalesef özlenenleri, doğruyu yapma şansımız yok!   
Hasan KURT

 

 

Önceki ve Sonraki Yazılar