TABAKHANE VADİSİ VE KORE SEUL’DEKİ VADİ RESTORASYONU

Geçenlerde Tabakhane vadisinde yapılmakta olan düzenleme ile ilgili görüşlerimi ve Büyükşehir Belediyesi’nin imardan sorumlu başkan yardımcısı Cengiz Çolak’ın açıklamalarına yazmıştım. Trabzon’un önde gelen mimarlarından, KTÜ Mimarlık Fakültesi eski öğretim görevlilerinden Necdet Kıran Yazıcı aradı. Yazıcı, ‘Tabakhane vadisi ve Kore Seul’deki Vadi Restorasyonu’ başlıklı yazı kaleme aldığını belirterek, ‘İnşallah vadideki düzenlemeye katkım olur’ dedi. Necdet Hoca’nın görüşleri üzerine değerlendirmemi yarın okuyabilirsiniz. (Hasan Kurt)
İşte Necdet Kıran Yazıcı’nın yazısı;
‘Trabzon’un Ortahisar bölgesini saran surlar doğuda ve batıda doğal bir coğrafi oluşum olan iki vadi arasında yükselir. İki vadi arasındaki yerleşim, aynı zamanda antik çağlarda kentin savunma konumunu belirleyen önemli bir yerleşim şeklidir. Batıda Zağnos vadisi doğuda Tabakhane vadisi, coğrafi bir engel olarak devamında tepedeki surlarla birleşir adeta insan yapısı taş duvarlara dönüşür. Vadiler ve surlar biri birlerini tamamlar. Bir taraf eksik olsa diğeri de anlamsızlaşır. Şunun altını çizelim.  Surların Trabzon için tarihi kıymeti ne ise devamındaki Zağnos vadisi ve Tabakhane vadisinin tarihi ve kıymeti de aynıdır. 
Son günlerde Tabakhane vadisinde moloz kavşağından vadi boyunca yapılmak istenilen yol ve evresi, tabakhane köprüsünün bu yol üzerindeki konumu gündemde bulunuyor.
İster istemez sorular var. Söz konusu yol ne derece gerekli ve Trabzon’a hangi değeri katacaktır. Bu tam olarak ölçülmüş müdür?
Tabakhane konusuna tam benzeyen bir olay Kore Seul şehrinde 1960-2000 yılları arasında yaşandı. Aynı Trabzon’da olduğu gibi Seul’un merkezinde ki vadiden ‘’Cheonggyecheon’’ isimli bir dere akıyor idi. Sanayileşme nedeniyle Seul’un kalbindeki bu derenin etrafı yapılaştı, giderek kirlendi ve lağım sularının aktığı açık bir kanalizasyon haline geldi. Derenin üzerini sağlık nedeniyle beton la kapattılar. Sonra derenin üzerine ayaklar dikerek Seul kalbini boydan boya kat eden modern bir otoyol yaptılar. Ancak bu otoyolun yapılmasından dört yıl sonra beklentilerin aksine bölgede ve buna bağlı olarak Seul ciddi şekilde trafik sıkışıklığı yaşamaya başladı. Çünkü yol Günden güne daha fazla Araç artışına sebep oldu. Tamda bu nedenle bu sefer Seul’un hava kalitesi de bozulmaya başladı. Yol tamamlandıktan sonra faydası ciddi şekilde tartışma yarattı.
2000 yılı başlarında Seul Belediye başkanı adayı Lee Myung-Bak seçim kampanyasında bu otoyolu kaldıracağını ve bu vadiyi restore edeceğini, burayı eski haline döndüreceği sözünü verdi. Lee Seçimleri kazanınca 2003 de ilk iş mevcut otoyolu yıkmaya ve restorasyon projesine başladı. 2005 de projeyi tamamladı. Restorasyon için Seul belediyesi 360 milyon US harcadı. 
 Bu alanı Seul’de yaşayan vatandaşlar için içerisinde temiz bir dere akan faydalı, yeşil bir vadiye dönüştürdü. Üzerindeki tarihi iki köprüyü restore etti. Proje tamamlandığında dünya çapında ses getirdi, beğeni topladı. Günde 60.000 den fazla ziyaretçinin ilgisini çekmeye başladı.
Dünyada önemli bilimsel çevrelerde ‘’Cheonggyecheon’’ vadisi restorasyon ’un çevresel, sosyal ve ekonomik açıdan araştırma ve makale konusu oldu. Büyük bir pozitif etki yarattığı doğrulandı. Bu sayede merak konusu oldu ve bölge dünya çapında tanındı.
• Çevre etkileri, Cheonggyecheon restorasyon projesi Seul'deki sellerin 200 yıl öncesine ait tahminlere dayanarak gelecekte olabilecek sellerin önlenmesine neden olabileceği öngörüldü. Restorasyon tamamlandığından itibaren kaybolan biyo çeşitliliğin %639 kadar artması sağlandı. Bu bağlamda Bitki türleri 62'den 308'e, balık türleri 4'ten 25'e, suda yaşayan omurgasız türler 5'ten 53'e, Böcek türlerinin 15'den 192'ye, memelilerin 2'den 4'e ve amfibiler 4'ten 8'e kadar çeşitlilik arttı.  Isı adası etkisi 5.9 santigrat derece düştü ve nehir vadi koridorundaki rüzgar hızını % 7,8'e çıkardı. Hava kirliliğini % 35 oranında azalttı, Restorasyon aynı zamanda gürültü kirliliğini ve yakıt kullanımını da azalttı, çünkü günde 170.000 sürücü araba kullanmayı bırakmıştı.
• Sosyal etkiler: 2003 ve 2008 yılı sonu arasında Seul'da kent içi otobüse binme oranında  % 15,1'lik artış ve metro da % 3,3'e artış sağlandı, toplu ulaşım değer kazandı. Vadi sayesinde Seul’ün kalbinde festivaller ve sosyal etkinlikler düzenlenecek bir etkinlik alanı oldu. Vadi Günlük ortalama 64.000 ziyaretçi çeken turistik bir cazibe merkezi oldu. Ayrıca doğal ve tarihi yerler kentliler için bilgi kaynağı haline geldi.
• Ekonomik etkileri: Restorasyon projesinin 50 metre çevresinde arazinin fiyatını% 30-50 oranında arttırdı. Bu, Seul'ün diğer bölgelerindeki mülk artışlarının iki katıdır. 2002-2003 döneminde ‘’Cheonggyecheon’’ bölgesinde% 3,5 oranında artan iş hacmi, Seul şehir merkezindeki ticari büyüme oranının iki katına çıktı.’’  Restorasyon bölgesindeki çalışanların sayısını % 0,8 oranında arttı ve Seul ana şehir merkezinde % 2.6 düşüş yaşandı. Turizm ekonomisi geliri arttı. Bunlardan bir kısmı Seul vadi turizmine (1.9 milyon USD) kadar harcama ile katkıda bulunan yabancı turistlerdir.
***
Görüldüğü gibi Seul tecrübesi bize, Tabakhanede yapılan işlerin doğruluğu yanlışlığı hakkında kanıta dayalı ölçülebilen, iyi bir fikir veriyor. Buradan üç sonuca ulaşıyoruz.
Birinci sonuç: Ulaşım konusu; bu gibi yerlerde planlama beklendiği gibi sonuç vermiyor. Bize Başka çözüm imkânlarının olduğunu gösteriyor ve bunları araştırmamızı öneriyor. 
İkinci sonuç: Kent merkezlerinde kaybedilen tarihi ve doğal değerleri bir süre sonra tekrar geri almak ihtiyacı, kuvvetli olarak geri geliyor ve tekrar büyük bedeller ödeniyor. 
Üçüncü sonuç: Tarihi, doğal zenginlikler korunduğu zaman, bulunduğu yerin ekonomisine büyük gelir katıyor.’
 
 
 
 
 
 
 

Önceki ve Sonraki Yazılar