Tiyatro binası, Goloğlu’nun yazıları ve Veysel Usta!

Cumartesi günü öğle saatlerinde, KTÜ öğretim görevlisi, araştırmacı-yazar Veysel Usta, koltuğunun altında 4 kitapla gazeteye geldi.
Trabzon tarihi ve kültürü konusunda onlarca araştırma ve inceleme yazısına, eserine imza atan Veysel Usta, aynı zamanda Serander Yayınevi’nin de editörlüğünü yapmakta.
Veysel Usta, önce ‘Trabzon’da tiyatro’ adlı eseri takdim etti. Eserde KTÜ Mimarlık Bölümü öğretim üyelerinden Prof.Dr. Ömer İskender Tuluk’un da imzası vardı. Tuluk, Mimarlık Tarihinde uzman bir isim.
‘Trabzon’da tiyatro’ adlı eser, belgelerle Osmanlı’dan günümüze Trabzon’daki tiyatroyu, sinemayı anlatıyor. Osmanlı döneminde Trabzon’da tiyatro denilince, öne Rumlar ve Ermeniler çıkıyor. Trabzon’da meydan bölgesinde ilk tiyatro binasını ünlü Rum banker ve tüccar Kostaki yapar. Kostaki Tuzluçeşme tiyatro binasını yapar. Tuzluçeşme tiyatrosu muhtemelen Gazipaşa caddesinin doğusunda uzun bir süre Tanca gazinosu (bugün katlı otopark) olarak kullanılan mekandı.
Eserde, Atatürk Alanının doğusunda 1958 yılında yıkılan, kimilerine göre opera, kimilerine göre sinema, kimilerine göre de tiyatro binası hakkında da detaylı bilgi yer alır. Yıkılan tiyatro binasının yerinde ambar varmış. Belediye ambarı yıkmış, arsaya dönüştürmüş ve yap işlet ve 10 yıl sonra devret modeliyle Bedros Pilosyan ve Arsenmine Esyan adlı iki Osmanlı vatandaşı Ermeni’ye verilmiş. 1. Dünya Savaşı başladığında yapımcı ve işleticiler ülkeyi terk etmiş.
Başlangıçtan Halkevlerine, ‘Trabzon’da tiyatro’ adlı eserin, Trabzon tarihine, kültürüne ışık tutacak önemli bir yapıt olduğunu söyleyelim.

***

Veysel Usta’nın takdim ettiği ikinci eser; Milli Mücadele yıllarında Giresun adlı yapıt. Usta, bu eseri Mustafa Çulfaz ile birlikte hazırlamış. Osman Fikret Topallı’nın günlükleri, Topal Osman’a ait hatıraları ve yüzlerce belgeden oluşan bu eser gerçekten okunması ve o günlerde yaşanılanların hatırlanması için önemli bir yapıt...

***

Suat Çağlayan’ı çokları eski Kültür Bakanı olarak bilir. Prof.Dr. Suat Çağlayan, Trabzon’un eski adıyla Zambur olarak bilinen Canbur (Dolaylı) köyündendir. GATA’da uzun bir süre çalıştı. Hava Kuvvetlerinde uçuş doktorluğu, Başhekimlik, genel müdürlük, milletvekilliği ve bakanlık yapan Prof.Dr. Suat Çağlayan, İyi Parti’nin de kurucuları arasındadır.
Suat Çağlayan’ın çok sayıda kitabı bulunuyor.
Veysel Usta; Gazetemizde de yazıları yayımlanan Çağlayan’ın ‘Göç Yarası’ adını verdiğini romanını da takdim etti. Usta, Çağlayan’ın bu güzel eserinin de editörü idi. Çağlayan, romanında muhacirlik yıllarında yerini yurdunu terk edenlerin hikayesini anlatır.
***

img_4826.jpg

Veysel Usta’nın takdim ettiği dördüncü kitap, Atatürk Araştırma Merkezi tarafından yayınlanan, Tarihe ve Kültüre Adanmış Bir Ömür ‘MAHMUT GOLOĞLU’NUN YAZILARI’ adlı derleme idi. Eseri Veysel Usta ile birlikte Mehmet Okur ve Rahmi Çiçek hazırlamış.

img_4828.jpg
Eserde Mahmut Goloğlu’nun gazete ve dergilerde farklı dönemlerde yazdığı yazılar yer alıyor. Hazırlayan ekip Goloğlu’nun yazılarını; Tarih, Kültür ve Toplumsal Ahlak, Toplumsal Meseleler ve Siyaset, Edebiyat, Dostluk ve Mutluluk üzerine, Yerel sorunlar, Ankara Mektupları olmak üzere 7 ayrı başlıkta vermiş.
Mahmut Goloğlu; avukatlık, gazetecilik ve üç dönem milletvekilliği yapmış Trabzon için önemli bir şahsiyet. Yayınlanmış 21 eseri bulunan Mahmut Goloğlu, Türk edebiyatının önemli isimlerinden Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun kız kardeşinin beyi.
Yazımızı Mahmut Goloğlu’nun 1949 yılında Yeniyol Gazetesi’nde yayımlanan Bir fabrika-yıkılan mahalle başlık yazısından bir bölümü ile noktalayayım;
Yıkılan mahalle!

img_4829.jpg
…….Zağnos’a doğru ilerliyorum. Henüz daha birkaç metre yürümüştüm ki önce bir askeri jip, arkasından bir taksi tosu dumana katarak geçtiler. Ağzımı kapattım, gözlerimi yumdum, başımı ceket yakalarımın arasına soktum. Yine de kendimi kurtarmaya muvaffak olamadım ve pantolonumun paçasından saçlarımın köküne, tırnaklarımın ucundan ciğerlerimin köşesine kadar toza bulandım.
Bir an olduğum yerde durup silkindim, şekil ve mahiyetini takdir edeceğiniz belediyemizi hatırladım ve yoluma devam ettim.
İşte bu arsalar mahallesi, burayı her gördükçe insanın kanı beynine sıçrıyor.
Nasıl sıçramasın ki, bugün Trabzon’da Trabzonlular için aklın almayacağı bir mesken buhranı var. Oturacak ev arayan arayana. Bulamayıp ta sıkıntı çekenler gün geçtikçe artıyor ve bu yüzden kira ücretleri de alabildiğince yükseliyor.
Neymiş efendim! Bugünkü hükümet konağı kafi gelmiyormuş, daha büyüğü ve daha yenisi lazımmış. Her işte olduğu gibi bunda da sert bir idari çıkış: Derhal Kavakmeydan tarafında ve koca bir mahallede ne kadar ev varsa yakılsın. Al sana 3 bin, ötekine 5 bin, berikine 15 bin ve bir çırpıda kara bir mahalle dümdüz.
Sonra! Sonrası ne olacak, her işte kendini gösteren beceriksizlik: Tahsisat bitti, faaliyet bitti. Koca bir mahalle yıkıldı, halk mesken sıkıntısına düştü ve daha kötüsü yıkılanın yerine yeni bir şey yapılmadı.

img_4831.jpg
Bu hal bizim acı talihimizdir. Mükemmel yıkarız ama yerine kolay kolay mükemmelini koyamayız. Kendi talihimiz, kime dert yanayım.
***
Goloğlu’nun bu yazısında bahsettiği mekan bugün Valilik ve Emniyet Müdürlüğünün bulunduğu yerdir. Goloğlu, yazısında bir yandan belediyeyi diğer yandan siyasi iktidarı eleştiriyor. Goloğlu, bu yazısından bir yıl sonra DP’den milletvekili seçildi ve üç dönem milletvekilliği yaptı. Milletvekilliği döneminde de o arsaya bir çivi çakılmadı. Vefatından (1982) iki yıl sonra o arsaya vilayet binası yapıldı!
Mahmut Goloğlu, Trabzon’a ve Türk tarihine yazılarıyla, araştırmalarıyla, eserleriyle büyük katkı yapan bir isimdir.
Veysel Usta ve ekip arkadaşlarına bu güzel eserleri bizlere sundukları için kutluyorum.
Hasan Kurt


 

 

Önceki ve Sonraki Yazılar