Bir Kalkınma Modeli TONYAKOOP

Yaklaşık elli yıllık bir geçmişe sahip olan Tonyakoop zaman zaman inişli çıkışlı bir seyir izlese de, bitmiş tükenmiş bir işletmeyi yeniden ayağa kaldıran yönetim kurulu kısa sürede Tonya Süt Kooperatifi’nde mali disiplini sağlayarak kooperatifin satışlarını arttırmayı başardı.

Trabzon Haber 13.10.2021, 10:39 13.10.2021, 15:27
Bir Kalkınma Modeli  TONYAKOOP

Sınırlı Sorumlu Tonya ve Bütün Köyleri Kalkınma Kooperatifi (TONYAKOOP), Tonya’nın tek geçim kaynağı olan hayvancılığın gelişmesiyle aynı yaştadır.

1965’te dönemin Trabzon Milletvekili merhum Ahmet Şener’in çabalarıyla Tarım Bakanlığı’nın geliştirdiği projeyle Tonya’da hayvancılık alanında yeni bir adım atılır. Yerli inek ırkının değiştirilmesi ve Tonya’da jersey ırkı ineklerin yetiştirilmesini temel alan projeyle Danimarka’dan anaç inekler ithal edilir. Devlet kredisi ile alınan jerseylerin yanında ilçe merkezinde bir de Tabii Tohumlama Merkezi açılır. Yine yurtdışından getirtilen jersey boğalarla yerli ırk, melezleme yoluyla değiştirilmeye çalışılır. Gerek ithal jerseylerin gerekse melezlerin süt verimi yerli ırka göre daha çok, sütteki yağ oranı daha yüksektir. Tonya’nın coğrafyasına ve doğal koşullarına uyumlu bir ırktır. Kısa sürede hayvan yetiştiricileri, yeni uygulamayı benimser.

Üretilen süt miktarı artmıştır. Sütün ilkel koşullarda değerlendirilmesi, üreticiye gelir sağlaması zorlaşır. Yine Tarım Bakanlığı uzmanlarının önerisiyle kooperatifleşme ve bu yolla sanayileşmeye gidilir ve 1971’de temeli atılan Tonyakoop 1974’te üretime başlar. 47 yıllık bir hikâyesi olan ve zaman zaman zor dönemler geçiren Tonyasüt’ün ürettiği ürünleri ülkenin birçok yerinden edinmek mümkün. Bitmiş tükenmiş bir işletmeyi yeniden ayağa kaldıran yönetimin, Yönetim Kurulu Başkanı Yunus Tekin Baki’yi konuk ettik.

Tonyakoop’un kuruluşundan bize bahseder misiniz?

Yunus Tekin Baki: Tonya’da, dönemin Kaymakamı Fahir Işıksız ve Tonya Ortaokulu Türkçe Öğretmeni Muhittin Göksoy'un çabalarıyla 1969’un mart ayında kuruluşu başlatılan kooperatife ortak bulmak için yoğun bir çalışmaya girilir.

Kooperatifin kuruluş aşamasında Belediye Başkanı Cemil Fazlı Hacısalihoğlu, Özel İdare Memuru Cevdet Bektaş, Ali Nazmi Başkan, Hilmi Baki, Süreyya Kalyoncu, Musa Bekar, Osman Altuntaş, Niyazi Bektaş, Hamza Karaca, Ali Kemal Cora, Muhammet Günaydın, Rahmi Başkan, Salih Malkoçoğlu, Salih Aydın, Ahmet Sağlam, Kazım Günaydın, Cevat Bektaş, Abdullah Yıldırım, Arif Yeşilbaş, Ahmet Atalay, Rızvan Boz, Mustafa Virit, İhsan Günaydın, Cemal İnce... gibi adlar kurucu üyelik görevini yerine getirdiler.

Kısa sürede olumlu gelişmeler olur. Dönemin Belediye Başkanı Cemil Fazlı Hacısalihoğlu’nun başkanlığında kooperatifin kuruluşu tamamlanır.

Kooperatifin tüzel kişilik kazanmasından sonra bir süt fabrikası kurmaya sıra gelir. Satın alınan arsa üzerinde, devlet kredisi de kullanarak bina tamamlanır. Yoğun çabalar sonucu 1971’de temeli atılan 5 ton/gün kapasiteli süt fabrikası 1974’te üretime geçer. Dört yıllık bir çalışmadan sonra süt fabrikası üretime hazır hale getirilir.

Gittikçe artan süt miktarı 5 ton/gün kapasiteli bir işletmenin yetersizliğini ortaya koydu. 1978’de hazırlanan proje ile 40 ton/güne çıkarılması planlandı. Bakanlığın onayladığı proje 1983’te uygulamaya başlandı. Yeni binalar yapıldı, yeni makineler alındı. 900 dolayındaki ortak sayısı binlerle ifade edilir hale geldi. Onlarca işçinin çalıştığı kooperatif seksenli yıllarda Türkiye genelinde örnek kooperatif olarak seçildi. 1981’de Atatürk’ün doğumunun 100. yılı nedeniyle Ankara’da açılan kooperatifler sergisinde gıda maddesi üreten kooperatifler arasında en ön sırada yer aldı. 1988’de beyaz peynir üretimine geçen kooperatif, 2004’te yeniden yoğurt üretimini de başlattı. İstanbul’dan Erzurum’a kadar geniş bir coğrafyaya ürünlerini pazarlayan kooperatifin üç bine yakın ortağı var. TSE Belgeli kooperatif ürünleri, ISO 9002 belgesi üretilmektedir. Ayrıca fabrikamızda Osmanlı Salnamelerine konu olmuş Coğrafi işaret belgeli meşhur tereyağı üretiliyor. Tonya Süt Kooperatifi Trabzon Ticaret ve Sanayi Odası (TTSO), Trabzon Ticaret Borsası ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından ekonomiye değer katanlar ödülüne layık görülürken, Yaşama Dokunanlar Platformu tarafından, Türkiye Kültür Oscarları Yarışması’nda “Tonya Tereyağı” birincilik ödülüne laik görüldü.

TONYAKOOP, 40 yıllık geçmişinde ülke ekonomisine katkı sağladığı gibi, Tonyalıların da geçim kapısı olmayı başardı. Nice gencin okumasında onlara harçlık sağladı, ailelerin geçimine destek verdi. Süt fabrikasında çalışarak emekli olan onlarca Tonyalının ailesine sosyal güvence oldu, olmaya da devam ediyor.

Bugün gelinen noktada kooperatife ait fabrikanın günlük süt işleme kapasitesi nedir? Günlük ne kadar süt satın alınıyor?

Yunus Tekin Baki: Bugün fabrikamızın süt işleme kapasitesi ile ilgili tam bir rakam söyleyemeyiz. Neden söyleyemeyiz? Çünkü, yaz ve kış aylarında süt miktarında artış ve azalma gözleniyor. Kışın bu miktar 7 tona kadar inmekte, yazın ise 12 tona kadar çıkmaktadır. Bu her mevsim böyle devam etmektedir.

Tonya tereyağı ve Tonya kaşarı yıllardan beri piyasada önemli bir marka oldu. Günlük üretim miktarı nedir?

Yunus Tekin Baki: Gıda mühendislerimizin ve ustalarımızın yaptığı çalışmalara göre 100 litrede çıkan yağ bellidir. 100 litrede çıkan kaşar bellidir. Bunlar gelen sütün kalitesine göre de değişmektedir. 10 ton üzerinden baz alırsak, 10 ton süt işlediğimiz günlerde 100 kg tereyağı üretebiliyoruz. 3 tona kadar yoğurt işleyebiliyoruz. 300 kiloya kadar da tereme üretimi yapabiliyoruz.

Tonyasüt’te hangi ürünleri üretiyorsunuz?

Yunus Tekin Baki: Başta coğrafi işaretli tereyağımızın üretimi var. Bunun yanında kaşar peyniri, muhlamalık peynir, kolot peynir, dil peyniri, lor/minzi ve yoğurt üretimi tesislerimizde yapılmaktadır. Ürünlerimizin hepsi kaliteli, hepsi bir markadır. Fakat tereyağımızdan övgüyle bahsetmeden geçemeyeceğim. Tereyağımızın kalitesi ile ilgili çok fazla söylenecek söz de yoktur. Tonya tereyağı bir lezzettir, ayrı bir tattır. Tereyağımızı çok fazla konuşarak anlatmanın yerine vatandaşlarımıza coğrafi işaretli tereyağı bir farkındalık yaratıyor. Bu farkındalığın da vatandaşlarımız tarafından denenerek, tadılarak kabul ve takdirinin yapılmasından yanayım. Biz de bu anlamda coğrafi işaretin daha çok tanıtılması ve insanlara daha fazla bilgi verip yağımızın sevk ve idaresini onlara ulaştırarak bu lezzetle buluşturmanın gayesindeyiz. Bölgenin florasından kaynaklanan farklılıktır. Bizim bitki örtümüzdeki betokaratin dediğimiz maddenin yüksek oluşu ve bölgede jersey ırkı ineklerin bu doğaya uyumlu olduğunda, onlardan elde ettiğimiz süt daha sarı renklidir. Bu sütün lezzeti de tereyağına yansımaktadır.    

Geleceğe yönelik projeleriniz var mı, varsa nelerdir?

Yunus Tekin Baki: Üç yıl önce biz göreve geldiğimizde, fabrikamızın durumu belliydi. Fakat bu süreçte gerek Belediye Başkanımız Osman Beşel, gerek vekilimiz Salih Cora ve vatandaşlarımızla el ele vererek ilçemizin tek tüten bacası süt fabrikasını bir yerlere getirmek için cansiperane savaş vermekteyiz. Bu kapsamda belediye başkanımızın çok desteklerini gördük. TOKA’dan araçlarımızı aldık piyasaya sürdük. Şimdi de TKDK’dan bir projemizi onaylatarak fabrikamızın çehresini ve üretim bandını değiştireceğiz. İnşallah yakın zamanda onu da hayata geçirerek Tonyasüt fabrikamızın eski yüzünü, artık eskide bırakarak yeni bir vizyonla üretime devam edeceğiz.

İNAN KALYONCU

Yorumlar (1)
KARABELAOGLU 2 hafta önce
Hayvanciligin bitme noktasina geldigi ,uretim maliyetlerinin arttigi,Nufusun azaldigi,Genclerin Buyuk sehirlere göc ettigi bir surecde Uretimi arttirma hedefinin tutatacagi zor gibi Gorunuyor.
Caycumadan Selamlar!!
14
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 27 Ekim 2021
İmsak 05:13
Güneş 06:38
Öğle 12:10
İkindi 15:04
Akşam 17:33
Yatsı 18:53