22.09.2021, 10:41

Zekâ –Akıl ve “Kurnazlık” Üzerine

        Tarih boyu akıl-bilimle duygu/ inanç ve metafizik çoğu zaman hurafe- iki çizginin ana eksenini oluşturmuşlardır. Doğruyla yanlışın, güzelle çirkinin mücadelesi, niyetlerden bağımsız olarak günümüze dek akıp gelmiştir. Yine akılla ruhun ya da duygunun, inanç dünyasının uyumu (!) ve de sorunsalı. Uzun zamandır tartışılagelen ve dönemsel koşullara göre öne çıkan ya da geri kalan, dibe vuran gel-gitler bu devinimin somut yansımaları olarak acı örnekleriyle karşımıza çıkmıştır, çıkmaya da devam etmektedir.

        Yüzyılların derinliklerinden ve de birikimlerinden süzülen kimi saptama ve tanımların bir bölümünü anımsatmak isterim.

  -Akıl, yalanla gerçeği, doğruyla yanlışı ayırt etme, ayırabilme, düşünce üretebilme, görüş bildirebilme yeteneğidir.

  -Akıllı insan, herkesten öğrenen insandır. (Montaigne)

  -Akıllı insan, aklı kullanır, daha akıllı insansa başkalarının aklını da kullanır.                      (Bernard Show)

   -Akıllı konuşur, çünkü onun söylemek istedikleri vardır. Aptal konuşur, çünkü kendisinin bir şeyler söylemek zorunda olduğunu sanır. (Platon)

        “Zekâ” ile “akıl” arasında yakın bir ilinti vardır. Bu nedenle zekânın tanımına da bir bakalım: Zekâ, bir olgu ya da olayı, bir süreci anlama, kavrama, hızlı yorumlayıp yargılama ve açıklayıcı biçimde çözme yeteneği ve becerisidir denilebilir. Bu alıntı ve tanımlamalar bizde bir çağrışım uyandırarak “kurnazlık” sözcüğünü gündemimize sokmaz mı? – Günlük yaşamda, sosyal ilişkilerde, siyasette fazlasıyla var olduğu için .  Bizi “akıl”, “zekâ”, “kurnazlık” sarmalına itmez mi? Oysa kurnazlık, aklı, bilimi yanıltma çabalarının tümü diye tanımlanabilir. Üretken ve yaratıcı aklın eksik kaldığı, bilimsel ortam ve iklimden uzak kalmış çevre ve toplumlarda  “kurnazlık”ın çok daha etkin olduğu gözlenmekte ve saptanmaktadır. Oluşan/oluşturulan kişilik yapısı ve “değerler” bütünüyle bir yarışa dönüşür. Bu yarışta artık her şey mübahtır!

       Ülkemizde yaygın toplumsal algı, “zekâ” ve “akıl” gibi kavramları özellikle son yıllarda “kurnazlık” olarak değerlendirmekte. Bu kabul; aile yapısına, giderek bütün topluma yansıyor. Bir kurnazlık eğilimi başarının, toplumda var olmanın önkoşulu olarak karşımıza çıkıyor.Canım gençlerin başka sorunları azmış gibi kültürel yıkıma yönlendirilmeleri, yalana sürüklenmeleri çok büyük tehlikeleri de beraberinde getirecektir Kuşku yok ki “ kurnazlık”ta bir zekâ, bir potansiyel gerektirir. Ancak “kötücül zekâ” kavramı değişik kaynaklarda yer almakta artık!

         Aklın üstünlüğünün zaman zaman geri plana itilmesi sadece dönemsel yitim ve zararlarla açıklanamaz. Toplumsal tarihin bütününe, güncel seyrine doğru tanı, uygun çözüm bulabilmek “aklın” kesintiye uğradığı dönemleri de iyi çözümleyip deneyimlemekten geçer. Bu nedenledir ki unutkan toplumlar ya da tarih bilincinden uzak uluslar birçok tehlike ve yıkımlarla daha sık karşılaşarak zor süreçler yaşarlar, çözümlere kolay ulaşamaz, ağır bedeller öderler.

       Bir de kendilerini çok akıllı, birilerini “aptal”,ahmak” gören/sanan  “kurnazlar” var ki onların “zekâ” ve “akıl” ile sorunları olduğunu düşünürüm hep. “Akıllı kurnazlar”a pek benzemezler, tam da kullanışlı piyonlar konumundadırlar. Sürekli yükselirken, büyürken, güçlenirken akıllı kurnazlar, onlara kırıntılar düşer; çapını bilir, yetinirler. Ama nedense “caka satmak”tan geri durmazlar. Evlerine çoğu kez aç dönerler yine de çok önemli olduklarını sanırlar. Çemberin hep kenarındadırlar ama içeri giremeyecekleri kesindir. Dönen dünya onlar için bir gün durur/biter!  Yenisi gelir aynı döngü devam eder…

       Siz, eğitim-kültür-üretim-kimlik-kişilik derken, siz sanat-aydınlanma derken, siz önce insan ve insanlık derken… o,“ bizi en iyi okumamış kesim anlıyor” diyerek çok daha net bir toplumsal gerçekliği özetlemiş oluyor. Bu gerçekliği görmeden/göremeden yazılan reçeteler siyasetler- çözümden uzak kalmaz mı? Yoksa siyaset, “ben” ego- tatminin de biz mi yanılıyoruz?

                                                   - Yarınlar güzel olacak-

Yorumlar (3)
Faruk Gazioğlu 1 ay önce
Ülkemizde gününüz yaşantılarının açığa vurulmuş bir yorumu. Sevgili Sabri kardeşimizi kutluyorum.
Mehmet ALİOĞLU 1 ay önce
Akıl zekânın efendisidir, kurnazlık ise aptallıģın ta kendisidir.Güzel özetlemişsiniz sayın hocam.
Fikret Aşçıoğlu 1 ay önce
Eline sağlık hocam.
Çok güzel bir yazı.
Hani aklımızı biraz daha okyanuslara
açsakta, daha fazla zekalı olsak.
Slm.
14
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 25 Ekim 2021
İmsak 05:12
Güneş 06:37
Öğle 12:10
İkindi 15:05
Akşam 17:34
Yatsı 18:54